Дашбалбарай 90 жэлэй ойн баярай үдэшэ арадай дуу гүйсэдхэһэн 84 наһатай Цыденжабай Сэрэгма эгэшэтэй уулзаад хөөрэлдэхэдэмни, эсэстэнь «Согто-Хангилай Борбойн Цыпелмада мэндые хүргөөрэйгты» гэжэ хэлээ һэн. Тиихэдэнь «тэрэтнай РСФСР-эй Дээдын Зүблэлэй депутат ябаһан Санжын Цыпелма бэшэ гү?» гэжэ марган һагад hураа бэлэйб.
Удангүй Агаяа ерээд, Санжиева Цыпелма эгэшэтэй уулзажа, Монголоор ябаһанаа хөөрөөд, «юундэ таниие Борбойн Цыпелма гэнэб?» гэжэ һонирхон асуухадамни, хүндэтэ ветеран иигэжэ харюусаа һэн: «Заа, заа, тииhэн лэ байха. Минии гараадүйдэ, эхынгээ умайда байхада, Санжей абамни Эсэгын дайнда мордожо, нютагаа бусаагүй. Би Борбой хүгшэн абындаа үндыһэнби. Багадам намайе Борбойн Цыпелма гэдэг байһан. Бэеэ хүсэжэ, паспорт абахадаа, «Санжеева» байха аад, өөрөө «Санжиева» гэжэ бэшүүлээ hэнби. Борбой (Одхонхай) тэжээhэн хүгшэн абамни Галданай Cэдэнэй 6 хүбүүдэй одхониинь байгаа. Намайе үшөө Одхоной Цыпелма гэжэ нэрлэдэг hэн. Би 1941 ондо абынгаа дайнда ошоhон хойно намарай сагта түрэhэнби. Намайе «манайда гараhан» гээд, Борбой хүгшэн абамни бэеhээ холо табиха дурагүй байhан. Тиигэжэ абын ганса басаган болоһонби. Залуу эжымни хүгшэдтөө намайе орхёод, өөрынгөө эжыдэ ошоhон. Һүүлдэ олон хүүгэдые түрөө, эгэшэ дүүнэрни байха. Сэдэнэй Мижэдэй Ородой Дамба ахай галзууд угайхидаа hайн мэдэдэг hэн. Теэд тон аха заха болоод байhанаа, бурхандаа мордоо ха юм. Мижэд хүгшэн абань Сэдэнэй 6 хүбүүдэй ехэнь байгаа.
Ц.Санжиева (зүүн гарһаа 3-дахи) түрэл гаралтаяа. Улаан-Баатор 2019 он. Ц.Санжиевагай бүлын архивай фото-зураг.
Тантай хөөрэлдэгшэ Цыденжабай Сэрэгма дүтэ түрэлэймнай хүн юм. Тэндэхи түрэлэйхиднай намаараа hонирходог, отол мэндые хүргэлсэжэ байдагбди даа. Анхан Доржын Галданай 8 хүбүүдэй Сэдэнһээнь таһарһан доргошо галзууд угай зомди. 1988 ондо Дашбалбарай аман зохёолой бүлгэмэйхид Согто-Хангил ерэжэ, урданайнгаа даруулга зүүдхэл, буряад хубсаһа үмдөөд, тайзан дээрэ гаража, гоё hайхан наада харуулаа һэн. Тэрэ сагта тиимэ нааданшье болодоггүй һэн. Аха дүүгэй хүүгэд болоходоо, бидэ Сэрэгма абгайн хүрэхэ айл һэн бэзэбди даа.
1920 гаран онуудаар Сэдэнэй Сэжэб түрэһэн хүгшэн абамнай Санжей Бараади хоёр хүбүүдээ нютагтаа орхижо, олон малаа туугаад, Монгол гаража, тэндэ яhаа хаяһан. Санжей түрэһэн абамни Борбой абгындаа үндыhэн. Сэжэб абатаниинь урагшаа гарахадаа, Үдбэл басагаяа абаад ошоо. Дашбалбар нютагай Цыденжабай Сэрэгма - Үдбэл абгайн үргэмэл басаган. Монгол ошоһон Сэжэб хүгшэн абатамни 1925 ондо Махабадар гэжэ хүбүүтэй болоо. Мүнөө Махабадарай ехэ басаган Жигзыма (1947 оной) - Дашбалбарта, Намжилма дүүнь (1949 оной) Улаан-Баатар хотодо ажаһуудаг. Тэдэнэр Санжей абымни дүү хүбүүнэй хүүгэд болоно. Хоюулаа эдэбхитэй бэрхэ багшанар ябаhан, Сэдэнтэнэй уг тухай зохид ном гаргаа, элинсэг эсэгэнэрэйнгээ нютаг ото ерэдэг. Мүнөө зун «Алтарганада» ябаха юм гү, али үгы гү гэжэ мэдэхын аргагүй. Махабадарай Намжилма Агаһаа гарбалтай Мэдраа гэжэ багша нүхэртэй, 8 хүүгэдтэй. Жигзымагай Бүтэв нүхэрынь Зүдхэлиhөө гарбалтай байhан. Би урзанда зун Улаан-Баатар айлшалжа ошоод ерээ һэнби. Хүлэйнгөө үбдөөшье hаань, Монголой ниислэл соогуур урдадаг түргэн урасхалтай Туула мүрэнэй хүүргэ дээгүүр ябажа, Зайсан толгойн оройдо гараад, япон булимтарагшадтай тэмсэhэн совет сэрэгшэдэй хүшөө, Сүхэ-Баатарай талмайhаа холо бэшэ Богдо Зонхобын дүрсэ г.м. олон юумэ хараа hэнби.
Би Сэжэб хүгшэн абынгаа мэндэдэ Дашбалбар ошоһон байнаб. 1958 ондо Тамжад хүгшэн эжытэеэ нэгэ дахин уулзаа hэм...»
Жалсан Лубсандашиев.
