Хүрьһэтэ алтан дэлхэй дээрэ хүмүүнэй бэе оложо түрөөд, аба эжын энхэрэл доро үндыдэг гээшэбди. Хүүгэдээ хэнһээшье дутуугүй үндылгэхэ гэжэ һалирдаг гэртэхинэйнгээ ашыень харюулха маанадай уялга мүн. Тиимэһээ гэр бүлын жэшээ, аба эжыдээ яажа ашыень харюулха тухай хөөрэлдэе.

   Мал ажалда онсо анхарал малай дэбдихэртэ хандуулагдадаг гээшэ. Сэбдэг газар дээрэ хэбтээгүй, харин зөөлэн, хуурай унтаритай байһан мал тобир тарган зандаа үбэлэй хүйтэниие дабадаг. Малай дэбдихэр бэлдэхэ гээшэ өөрын дүримүүдтэй юм. 

Хүндэтэ үхибүүд!
Хэр угhаа хойшо бүhэтэй хүн эрын юhэн эрдэм шудалдаг байhан. Тоолобол, агнуури, нарин урлал, бүхэ барилдаан, һур харбалга, мори һургалга, ташуур томолго, hээр шаалга, түмэршэ дархан, шүдэр, тушаа зайдаха.

Ангуушад олзотой бусахын түлөө ой тайгын эзэдые гуйжа, һү сайгаа үргөөд, агнуурида гарадаг байһан. Харгыда гарахынгаа урда тээ аягаа дээшэнь шэдэдэг: аягань амhараараа дээшээ хаража унаа hаа, олзотой бусаха гэhэн тэмдэгтэй байгаа. Гэнтэ ямар бэ даа шалтагаанаар буу һүргэжэ, ан оноогүй һаань, ангуушанай шагтыень хайшалжа абадаг hэн. Тэрэ үедэ шагта үнэтэй зүйлдэ тоологдодог һэн ха.

Үнгэдэ сэбэр байлга, гоё һайханиие, юумэнэй шанар ойлгохо мэдэрэл, басагад, бүри жаахан байхаһаатнай хүмүүжүүлэгдэхэ ёһотой.
Нэн түрүүн, эжытнай гоё һайханай, урин налгайн жэшээ болодог: бүри хоёртойхон байхадаа, эжынгээ помада амандаа түрхижэ, үндэр һүеытэй гуталыень үмдэжэ туршадаг байһанаа һанана гүт? Теэд томо болоод, өөрөө юумэндэ һурахаяа хүлеэжэ байнгүй, багаһаа эхэнэр хүнэй юһэн эрдэмэй нэгэндэ - үнгэдэ сэбэр байлгада һурахатнай шухала.

 

Дарима Базаровагай фото.

Һүниие һүни гэнгүй, үдэрые үдэр гэнгүй, ямаршье сагта ходо хажуудатнай байжа бөөмэйлһэн, эдеэ хоолоор таһалдуулангүй, һургаал заабари хэлэжэ ябаһан эхэ эсэгэеэ, аха заха зоноо хүндэлжэ, ашыень харюулхада буян шуу. Эхэ эсэгынгээ, наһатай зоной ядаха сагтань туһалха, үбшэн, хэбтэриин болоһон хүниие галлаха гээшэ баһал ехэ буян болоно. Ядажа ябаһан хүндэ туһала гэхэдээ, даараһан хүрэһэн хүниие дулаасуула, гэдэһээ үлдэһэн, ангаһан хүнэй унда харяа, эдеэлүүлэ гэжэ заадаг байгаа.
Буянтай ябахын тула хамаг муу ааша, үйлэ ябадалнуудые тэбшэжэ, һайн үйлэ хэрэгүүдые бүтээхэ хэрэгтэй. Жэшээнь, гансаардаһаниие сэдьхэлэй дулаагаар жэгнэхэ, наһатай зондо гурбан зөөлэниие эдлүүлхэ, түгэншэлжэ ябаһан зониие гэртээ урижа хонуулха г.м. һайн юумэ үйлэдэбэл, буян хуряагдана, туһа эрижэ абаһан хүн хэһэн һайе һанажа ябаха, өөртэш туһалха бшуу. Тиимэһээ «Урдуураа гараһаниие ундалуула, хойгуураа гараһаниие хонуула», «Туһа хэһэн үрэтэй, тодхор хэһэн харюутай», «Хүндэ туһагүй – Бурханда буянгүй», «Хорые тоһоор харюула», «Зан буруутай хүндэ зол жаргал тудахагүй» г.м. олон һургаалтай сэсэн мэргэн үгэнүүд бии.

Долгор Раднабазарова.