- Карина Сафроновна, яхад арадай үндэhэн эдеэ хоол хүйтэн уларилтай газарта ажаһуудаг арадуудай (эвенк, чукча), тиихэдэ ородуудай соёлой нүлөөтэй гэдэг...
- Тиимэ, манай арадай эдеэн ехэнхидээ мяхаар, hүөөр ба загаһаар хэгдэдэг юм. Иимэ эдеэн амтатай, үл шэмэтэй хоол болоно. Яхад яhатан элдэб янзын эдеэ хоолоор баян. Тэдэ хододоо сэбдэг хүйтэн, шэмэрүүн уларилтай үндэр газарта ажаһуудаг. Тиимэһээ эдеэ хоолынь хурса байдаг шуу.
- Яхадууд буряад, монгол арад шэнги сагаан эдеэн табаг найр наадануудта бэлдэдэг гү?
- Яхад яhатанай заншалта шажанай Айыы бурхадта hүзэглэдэгбди. Шажамнай яхад хэлэн дээрэ «Аар Айыы итэгэлэ» гээд бэшэгдэдэг. Айыы бурхадта шуhан табаг үргэжэ болохогүй, тиимэhээ бидэ hүөөр болбосоруулhан эдеэ галда үргэдэг заншалтайбди. Сагаан эдеэн табаг бэлдэдэггүйбди.
- Һүөөр хэһэн яхад арадай заншалта эдеэ хоол нэрлэжэ үгыт даа.
- Һүн тушаа хөөрэбэл, яхадууд үнеэнэй, гүүнэйшье hү ашагладаг. Гүүнэй hүөөр сэгээ буйлуулдаг. Энэ ундан бэшэ арадуудай сэгээһээ ехэ хатуу юм, онсо амтатай, хүсэ шадал оруулдаг. Зунай эхиндэ, байгаалиин һэргээд байха үедэ, Айыы бурхадта зорюулагдаһан һайндэр болодог. Тэндэ заабол сэгээ уудагбди.
Үнеэнэй hүөөр ехэнхидээ үрмэн, зөөхэй, сыр, шара тоһон, сорат, кёрчех хэгдэдэг. Һүнэй сүсэгыдэ шэхэр, шэнэ жэмэс, жэмэсэй варени нэмэжэ худхаад, тэрэ доронь айлшадые урижа хүндэлдэг, ехэнхидээ лепёшкотой эдидэг. Яхадууд булта энэ эдеэндэ дуратай. Гадна сүсэгыгөөр «Мартышки» гэжэ нэрэтэй амтатай морожено хэжэ эдидэгбди (энеэнэ). Тиихэдэ үнеэнэй hүөөр кёбёр, чохон, йеджегей (ээзгэй), сюмех (сыр) хэдэг. Талхаар ба hүөөр манай арад саламаат болгодог. Саламаат Арктикын арадуудай хурса зөөхэй ба үрмөөр хэһэн талхантай заншалта хоол юм. Тиихэдэ хара талханай ба ешмээнэй һагшадаһаар (отруби) «бурдук» буйлуулдагбди.
Цымжидма ДОЛГОРОВА.
