Мэлс Юндунович Могойтын аймагай Зугаалай нютагта 1940 ондо түрэhэн. Футболоор, хоккейгээр, хүнгэн атлетикээр аймагай, тойрогой, Шэтын можын мүрысөөнүүдтэ хабаададаг һэн. Зугаалайдаа hуража байхадаа, дүрэ буляалдаата барилдаагаар hонирхохо, хажуугаарнь гүйхэ, харайха дуратай байха. Урилдаанай 800 ба 1500 метр зайда хурданаар гүйдэг байгаа.
Һургуули дүүргэһэнэй hүүлээр Мэлс Дабаев Ленинэй нэрэмжэтэ түрэл ажахыдаа (Зугаалай) ажалайнгаа намтар эхилээ. Хоёр жэл хүдэлөөд байтарынь, эрэ хүнэй уялгата алба хаахыень дуудаа. Сэрэгэй алба гаража ябахадаа, классическа барилдаагаар бэеэ hоридог hэн. Бийск хотын шангай мүрысөөндэ абарга болоhон. Армиин hүүлээр, Шэтын эмнэлгын институдта 5 жэл hуража, шүдэнэй аргашанай мэргэжэлтэй болоhон. 1968 ондо Агын поликлиникэдэ ажалда орожо, ажалайнгаа намтар үргэлжэлүүлээ. Хоёр жэл хүдэлжэ, зондо бэрхэ аргашан, зөөлэн гартай, урин налгай хандасатай байhанаа харуулжа, шүдэнэй таhагые даагшаар томилогдоhон байха юм.
Мэлс Дабаев хори гаран наһатайдаа hур харбалгаар hонирхожо эхилhэн. Хоёр жэл hур харбажа, СССР-эй тамирай мастерай норматив дүүргэжэ, аба эжыгээ, аха дүүнэрээ баярлуулhан байна. 1971 ондо hур харбалгаар уласхоорондын классай тамирай мастерай норматив дүүргэжэ, СССР-эй суглуулагдамал можын гэшүүн болоhон гээшэ. 1973 ондо Шэтын можын физкультурын ба тамирай хорооной урилгаар хото ошожо, ажалда ороо бшуу. Тамирай хорооной хүтэлбэри Мэлс Дабаевые «Динамо» гэhэн түбтэ ахалагша hоригшоор ажаллахыень томилоо. «Динамо» түбтэ 16 жэл амжалтатай хүдэлжэ, Шэтын можын hур харбалга гээшые улам хүгжөөhэн хүн болоно. «Динамо» тамирай түбэй гүрэнэй сэрэгтэ хабаатай байһан тула ажалтадтань нэрэ зэргэнүүд олгогдодог байгаа. Тиимэһээ Зугаалайн тамиршадай дунда офицерэй лейтенантын нэрэ зэргэhээ подполковник хүрэтэр ургаhан габьяатай. Шэтэдэ хүдэлжэ байтараа, 1985 ондо Буряадай АССР-эй физическэ культурын ба тамирай хорооной урилгаар Улаан-Yдэ хүдэлхэеэ ошоһон. Эндэ хүдэлхэдөө, «Динамо» тамирай бүлгэмдэ олимпийцүүдые бэлдэдэг түб байгуулха хэрэгтэ ехэ эдэбхитэй ажал ябуулаа бшуу.
Мэлс Дабаев СССР-эй, Европын, дэлхэйн мүрысөөнүүдтэ хабаадахадаа, илалтын ендэр дээрэhээ буудаггүй шахуу байhан юм. Мүнөө тоолоходо, 76 алтан, 52 мүнгэн, 27 хүлэр медальнуудта хүртэhэн. «Минии бэе оло дахин «хүреэлхэ» медальнууд бии бэшэ гү», - гэжэ тамирай ветеран мэндэ ябахадаа нүхэдтөө, шабинартаа энеэн хөөрэдэг һэн. Итали, Бельги, Дани, Швеци, Хитад, Монгол, Австрали, Польшо, Кипр болон бусад гүрэнүүдтэ үнгэргэгдэһэн уласхоорондын мүрысөөнүүдтэ илажа, нэрэеэ, нютаг ороноо сурхуулhан хүн юм. Тэрэ 1970 гаран онуудта РСФСР-эй, СССР-эй урдаа хараха тамиршан ябахадаа, Олимпиин нааданда хабаадаха можын бүридэлдэ хоёр дахин ороhон байгаа. Энэ болбол 1972, 1976 онуудта эмхидхэгдэһэн Олимпиаданууд болоно. Тэрэ сагта hур харбалгаар хубиин мүрысөөнүүд болодог hэн. Мэлс Дабаев 1973 ондо Агада үнгэргэгдэһэн һур харбалгаар СССР-эй мүрысөөндэ хабаадаһан гээшэ.
Мэлс Юндунович Зүүн Сиби-риин гүрэнэй технологическа университедэй тамирай факультедэй профессор ябаа. Улаан-Yдын 12-дохи тамирай hургуулида hоригшоор олон жэлдэ хүдэлжэ байhанаа, наhанай амаралтада гараhан. Тэрэнэй хүмүүжэмэлнүүд – Ханда-Цырен Гомбожапова, Мунко-Бадра Дашицыренов «Дружба-84» уласхоорондын мүрысөөнүүдые шүүhэн. Тиихэдэ М.Дабаевай шабинар – Надежда Бадмацыренова, Лхама Даширабданова, Светлана Жигжитова, Балдоржи Галсанов гэгшэд суута hур харбаашад, hоригшод болоһон. Бүхыдөө арба гаран уласхоорондын классай тамирай, табяад тамирай мастернуудые бэлдэhэн hоригшо юм. Мэлс Юндунович «СССР-эй габьяата hоригшо» гэhэн үндэр нэрэ зэргэтэй.
Арюна ба Аюна басагадынь hур харбаhаншье hаа, ондоо шэглэлээр ажабайдалаа зохёоһон. Виктория зээ басаганиинь hур харбалгаар бэеэ hоридог. Амжалтануудые харуулжа, түрэлхидөө баярлуулжа ябадаг юм.
Тамирай ветеран олон жэлдэ Улаан-Yдэ хотодо ажаhууһаншье һаа, түрэл Агаяа, Могойто, Зугаалайгаа эрьежэ, нүхэдөөрөө уулзадаг байһан. Буряад орондо олон жэлдэ ажаhуухадаа, Агынгаа хүбүүд ба басагадай, илангаяа түрэл Зугаалай нютагайнгаа тамиршадай үндэр амжалтануудаар омогорхон, хүхюун ябадаг байһыень нүхэдынь, шабинарынь тэмдэглэнэ. Мэлс Юндунович Улаан-Үдэ хотодо ажаһуудаг байхадаа, Зугаалай нютагайнгаа һур харбадаг хүбүүд ба басагадай амжалтаар омогорхожо ябадаг байһан юм.
Эрдэни ЧИМИТДОРЖИЕВ.
