Бал-Доржи Бадараев 1929 ондо Хара-Шэбэрэй Шаазгайта гэжэ газарта баатаржаан харгана омогой Аюшын Бадара ба Линхобын Дулма хоёрой бүлэдэ түрэһэн юм.
   Бал-Доржи хүбүүнэй бага наһан тухай географиин эрдэмүүдэй кандидат, нютагайнь Шираб-Нимбу Дашидондоков иигэжэ бэшэһэн байдаг: «Аюша хүгшэн абань түбэд, хуушан монгол хэлэнүүдые һайнаар мэдэхэ, нютаг соогоо сэсэн, мэдэсэ ехэтэй гэжэ суутай байһан. 20-дохи зуун жэлэй хахадта гэр бүлэнь Түүргэ Бооржын талаһаа зөөжэ ерэһэн түүхэтэй. Ажабайдалай элдэб асуудалнуудаар зоной хандахада, Аюша хүгшэн абань зурхай харадаг байһан гэжэ хөөрэлдэдэг. Ябан ошон нютагайхидынь Аюша багша гэжэ нэрлэдэг болоо, харин Бал-Доржын абые – багшын Бадара. Энэ гэр бүлэдэ эрдэмдэ татаса угһаань гэжэ хэлэхээр. Бал-Доржи хүбүүн хара багаһаа ажалай амта танижа үндыгөө. Ехэ һүзэгшэ, ажалша гэртэхиниинь хүүгэдээ багаһаань ажалда дүршүүлжэ һургаһан. Гэр бүлэнь арадай соёлдо, Түбэдэй ба Монголой эд зөөриин ба оюун ухаанай баялигта онсо анхаралтай байһан. Бал-Доржи хүбүүн Аюша хүгшэн абаһаа түбэд, хуушан монгол хэлэ бэшэгүүдтэ һураһан юм».
   Тэрэ үеын хүүгэдтэл адли Бал-Доржи хүбүүн бэлэн бэшэ сагта, үндэһөөрөө хубилжа байһан байдалай, эрхэтэнэй дайнай үедэ, 1930-аад онуудта үндыгөө. Харин тэрэ сагта шэнэ ажабайдал өөрын эрхэдэ, хүнэй ухаанда орожо эхилээ һэн. Бал-Доржи эхин шатын һургуулида ороо. Үетэн соонь ерээдүйдэ мэдээжэ болоһон эрдэмтэн-литературовед, литературна шүүмжэлэгшэ Цырен-Анчик Дугарнимаев байгаа. Эдэ хоёр хүбүүд номдоо бэрхээрээ онсо шалгардаг һэн.
   1940 ондо Хара-Шэбэрэй эхин шатын һургуули эрхимээр дүүргэжэ, һуралсалаа Зугаалайн 7 жэлэй һургуулида үргэлжэлүүлээ. Бал-Доржи эрхим һураһанай ба һайн журамтай байһанай түлөө магтаалай грамотаар ходо урмашуулагдадаг һэн. Тэрэ сагта, нүхэдэйнь хэлэһээр, харюусалгатай, оролдосотой хүбүүнэй эрдэмтэн болохо харгы нээгдэһэн байгаа.
   Агын талын хүбүүнэй ерээдүйн мэргэжэл шэлэлгэдэ түрэл арадайнь үнгэрһэн саг-та болон соёлдо һонирхол нүлөөлөө. 1947 ондо Агын дунда һургуули дүүргэжэ, А.Ждановай нэрэмжэтэ Ленинэй орденто Ленинградай университедэй зүүн зүгэй факультедтэ ороо бэлэй. Дайнай һүүлээрхи үлэн хооһон, хүйтэн саг... Хубсаһа муутай, карточкаар хара хилээмэндэ хүртэжэ ябаа. Шиигтэй уларилда дадахань хүндэ һэн. Нютагаа, гэртэхинээ, нүхэдөө һанаха даа, тиибэшье эрдэмтэй болохо гэһэн хүсэлынь илаа.
   Бал-Доржи һураха саг соогоо түбэд хэлэ ба бэшэгээ дээшэлүүлээ, халха-монгол, англи, француз хэлэнүүдые шудалаа. Һуралсалһаа гадуур сүлөө сагтаа буддын шажанай ламанарһаа сэгнэшэгүй мэдэсэ абадаг һэн. 1952 ондо дээдэ һургуулияа зүүн зүгэй хэлэ бэшэгэй мэргэжэлтэнэй дипломтой дүүргээ.
   Хара-Шэбэр нютагай музейн материалаар
   Нордоп БАБУЕВА бэлдэбэ.

You have no rights to post comments