- Нима, хөөрөөд үгыш даа, эрхи суглуулхые хэн шамда заагааб?
- Гэртэхимни һүзэгшэ юм. Маанадта һүзэгтэй ябахые ходо заадаг. Тон түрүүн Гонгор Болотович абамни өөртөө, эжыдэ эрхи суглуулаа һэн. Удаань намда, Цырен ахайда ба Мэдэгма дүүдэмни эрхинүүдые бүтээгээ. Хажуу тээһээнь би хэрэгтэй хэрэгсэлнүүдыень дүтэлүүлдэг, Наталья Бадмадоржиевна эжымни эрхиин үнгөөр жэжэ зүйлнүүдые тааруулан шэлэжэ үгэдэг байгаа. Зундаа нютаг нютагуудта обоонууд тахигдадаг ааб даа. Булта хамһажа хэһэн эрхинүүдээ баринхай, обоо тахилгада ошообди. Тэндэ түрэлнүүднай эрхинүүдые хараад, ехэтэ һонирхоо. Өөһэдтөө захижа эхилээ. Тиигэ тиигэһээр эрхи суглуулдаг болооб. Хажуудамни аба эжы хоёр ходо туһалдаг.
- Эрхи бүтээхэдэ саг хэрэгтэй. Хэдыдэнь үрдидэгбши?
- Һургуулиин үедэ хэшээлэйнгээ һүүлээр даабарияа дүүргээд, гэрэйнгээ ажал хэлсээд, эрхилһэн ажалаа дуратайгаар үргэлжэлүүлдэгби.
- Эрхи гээшэ уншаһан маанияа тоолохо гэһэн хэрэгсэл болоно. Энээгээр хүн буян хуряана. Иимэ ажал бүтээжэ байхадаа, ямар һанаатай байха ёһотойб? Эрхи өөрын гурим дүримтэй байдаг гэжэ мэдэдэгби.
- Хүн буян хэхэеэ, буянаа хуряахаяа эрхи худалдажа абадаг. Буянтай хүнэй харгы арюун сэбэр байдаг. Ажабайдалынь заһардаг. Тиимэһээ эрхи суглуулжа байхадаа, олоной түлөө маани уншажа һуудагбди. Эрхиин һайгаар хүн олондо туһатай байг лэ, суртаал ном үзэжэ, бэе бэеэ хайрлаха сэдьхэлтэй ябаг лэ гэжэ һүзэглэдэгби. Эрхи хэдэн хубинуудтай, 108 һубһанһаа бүридэһэн байбал, нангин гэжэ тоологдодог. Эрхидэ бөөрэ ба тоолуур, мүн тоодо ородоггүй эрхиин толгой байха. Эрхиин ооһорой хоёр үзүүрые гулдируулжа гаргаһан хубииень эрхиин толгой гэдэг. Буряад арад урда сагһаа эрхиеэ гоёодог байһан. Тиимэһээ эрхиин толгой гоёогдожо, хэдэн янзаар хэгдэдэг байһан. Тиихэдээ толгойдонь хэдэн үнгын шулуу үлхөөд, сасаг хэдэг байгаа. Мүнөөшье иимэ заншалаар эрхи бүтээгдэдэг юм. Мүн томо улаан шүрэ хэхэдэ болохо. Эрхиин толгойе өөдэнь харуулжа зүүхэнь шухала. Маани уншахадаа, эрхиин толгой алхаха ёһогүй бшуу. Эрхидэ бөөрэ гээд байдаг. Эрхи суглуулжа байһан хүн заабол хорин долоон һубһанай удаа нэгэ бөөрэ оруулха ёһотой. Тиигэжэ бөөрэ гурбан газарта хэгдэдэг. Бөөрэдэ эрхиин һубһануудһаа ондоохон шулуу хэрэглэбэл, гоёор харагдаад, энэнь бөөрэ гээшэ гэжэ ойлгосотой байха. Жэшээнь, шүрэ, али эрдэни шулуун хэгдэдэг. Эрхиин бөөрэнүүдые хоёр хажууһаань мүнгэн сахаригуудаар хабшажа гоёодог. Эрхиин утаһанда үлхөөтэй арбан һубһан тоолуур болоно. Эрхиингээ һубһануудые нара зүб эрьюулэн маани уншажа, толгойдонь хүрэхэдөө, тоолуурайнгаа нэгэ һубһа татана. Маани арба дахин хүреэлэн уншаад байхада, тоолуурай һубһанууд дууһаха. Тиихэдэнь эрхидэ байһан хаалтаяа нэгэ һубһан дээгүүр ябуулжа, мянга дахин маани уншаһан болоно гээд тоологдоно. Хаалта гээшэ эрхидэ үлхэжэ бүхэлэгдэһэн бүтүү. Юрэнхыдөө, тоолуур гурбан янза байдаг ёһотой: зуунай, мянганай, зуу мянганай. Эрхи татажа байхада, иишэ тиишэ гүйһэн түхэреэн сахариг байдаг. Тэрэниие дулды гээд нэрлэдэг. Маани татажа байһан хүнэй эрхиин дулды абяа гаража байха ёһотой. Абяанһаань баршад дүтэлжэ шадахагүй. Маани уншаһанайнгаа һүүлээр эрхиингээ толгой оройдонь тобойлгоод, альган дээрээ хүндэтэйгөөр толгойдоо асаржа, һүгэдэжэ, бурханһаа адиста хүртэдэг юм.
Дэлгэрэнгыгээр "Толон" һониной 29-дэхи дугаарта уншагты.
Гэр бүлын архивай фото-зураг.
