ТҮҮХЭ

   1916 ондо Дулдаргада түрүүшын эхин шатын һургуули баригдаа hэн. Тэндэ номой санда багахан таhалга үгтөө. 1926 ондо Совет засагай тогтоhоной удаа Гагаринай нэрэмжэтэ үйлсэдэ уншалгын байшан нээгдээ. Тэндэ томошуул, үхибүүд үзэг бэшэгтэ һурадаг байгаа.
   1937 ондо соёлой байшан баригдажа, номой сан тэндэ таһалгатай болоо. 1940 оной июлиин 1-дэ номой сан үүдэеэ сэлеэ. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай үедэ багша мэргэжэлтэй Матрёна Леонтьева номой санда ажаллаһан юм. Тэрэ сагта номой санда номуудтай нэгэ таг, газетэнүүд байгаа. Матрёна Васильевна уншагшадые номуудаар хангадаг, фронтын байдал тухай арад зондоо мэдээсэдэг hэн.
   1940 гаран онуудай һүүл багаар, 1950-яад онуудта элдэб үедэ Галина Леонтьева, Раиса Пупкова, Надежда Тихоньких, Фаина Шелопугина хүдэлөө.
   1952 ондо Курска можоhоо тусхай мэргэжэлтэй ажалтан Мария Максимова даабаряар ерээ. Олон жэлэй туршада аймагай номой сангай бүлэг хүтэлбэрилөө. Тэрэ 3500 номоор жаса баяжуулаа. Ажалайнь байдал ехэ хүшэр һэн: түлеэ бухануудаар шэрэжэ асараад, хюрөөдөөд, хахалаад, пеэшэ түлидэг байгаа. Мария Ивановнатай Цырен-Дулма Цыренжапова арбан жэл шахуу (1956 оной сентябриин 1-һээ 1965 оной августын 15 болотор) хүдэлөө. Номой сангай ажалтад эмнэлгын газарта, эмхи зургаануудта, ажахынуудта ерэжэ, зонтой суг уншадаг һэн. Мария Максимова номой санда 33 жэл ажаллаһан. Элдэб грамотануудаар, медальнуудаар шагнагдаһан, ажалай ветеран байһан.
   1955 ондо Нина Михайлова Шэтын можын номой санда библиотечнэ курснуудые дүүргээд, Дулдаргын номой санда ажалайнгаа намтар эхилһэн байна. 1955 онһоо 1963 он болотор хүүгэдэй номой сангые даагшаар, 1963 онһоо наһанай амаралтада гаратараа, номой санда элдэб тушаалнуудта хүдэлөө. Олон жэлэй туршада ажаллаhанай түлөө аймагай, тойрогой болон хизаарай соёлой таhагуудhаа, Шэтын можын соёлой хүтэлбэриһөө олон тоото хүндэлэлэй грамотануудаар, «Ажалай ветеран» медаляар шагнагдаһан.
   1960-аад онуудта Раиса Беляевская номой сангай хүгжэлтэдэ ехэхэн хубитаяа оруулһан юм. Тэрэ анха түрүүшынхеэ үзэгэй ба систематическа каталогуудые зохёоһон, номой санда уншалганууд, уулзалганууд үнгэргэгдэжэ эхилээ. Николай Блажевский номой санда бата бэхи тагуудые хээ, тэдэнь хэдэн арбаад жэлэй туршада номой санда байгаа. Номой сангай ажалтад хаа-яа морёор, ябагаар хүдөө малшадта ошожо, һонинуудые уншадаг hэн. Энэл сагта Татьяна Батоева номой санда ажаллажа, номой сангай хүгжэлтэдэ горитой хубитаяа оруулаа.
   Канскын номой сангай техникум дүүргэһэн Нелли Страмилова 1965 онһоо 1968 он болотор номой сангые даагшаар ажаллаа. Тэрэ үнэн сэхэ ажалаараа номой сангай ажалтан ямар байха ёһотойб гэжэ харуулаа, мэргэжэлэй нэрэ хүндэ үндэр болгоо. Ехэ зохёохы хүн, эрхим ажалтан һэн, номой сангай ажалда хубилалта хэһэн гэжэ хэлэхээр.
1971 онһоо 1972 он болотор Надежда Андреева номой сангые даагаа, удаань Мария Максимова дахяад энэ тушаал эзэлээ.
   1970-1980-яад онууд хадаа соёлой, номой сангуудай эгээл үндэр хүгжэлтын жэлнүүд болоно. Материально-техническэ бааза һайжаруулагдаа, шэнэ бараан ба хүгжэмэй түхеэрэлтэнүүд абтаа, номой жаса баяжуулагдаа…
   Аймагай номой сангые 1973 ондо дээдэ hургуулитай библиотекарь Галина Дамдинова даажа абаад, 1976 оной август болотор хүдэлөө.
   Жэлэй туршада залуу мэргэжэлтэнээр ажаллажа байhан Валентина Цыбендоржиева 1976 онһоо Дулдаргын аймагай номой сангые даагшаар томилогдоо. Тэрэ Шэтын соёлой-гэгээрэлэй училищи дүүргэһэн.
   1978 ондо Дулдаргын централизованно номой сангай системын түүхэ эхилээ, нэгэ хүтэлбэритэй болоо, литература бүридхэн суглуулгын ба эмхидхэн болбосоруулгын таһагууд нээгдээ.
   1950-1987 онуудта номой сан 1937 ондо баригдаһан хуушан модон байшан соо байгаа. Аймагай гүйсэдхэхы хорооной түрүүлэгшэ суглаанда энэ хүндүүлхэй асуудал бодхоогоо. Теэд үшөө хэдэн арбаад жэлэй туршада энэ байшан зогсохо гэжэ шиидхэбэри абтаад, капитальна заhабарилгада мүнгэн hомологдоо.
1980-яад онуудта номой сан аймагай ба можын эрдэмэй-дүршэл абалгын хуралдаануудта хабаадаа.
   1982 ондо Шандалиин номой сангай таһагай дэргэдэ түрүү дүршэлэй һургуули нээгдээ. Энэ жэл Дулдаргын аймагай номой сан можын социалис мүрысөөндэ централизованно системэнүүдэй дунда 3-дахи һуури эзэлээ. 1983 ондо Табтаанайн номой сангай таһагай дэргэдэ үхибүүдтэй хүдэлхэ түрүү дүршэлэй һургуули бии болоhон байна. Энэл жэл Алханын номой сангай таһагай дэргэдэ хизаар ороноо шэнжэлэлгын түрүү дүршэлэй һургуули үүдэеэ сэлеэ. 1984 ондо аймагай номой сан можын номой сангуудай дунда социалис мүрысөөндэ 1-дэхи һуурида гараа. 1987 ондо тэрэ «Библиотека отличной работы» нэрэ зэргэдэ хүртөө, дипломоор шагнагдаа. 2001 ондо аймагай номой сан ажалаа эрхимээр эмхидхэһэнэй түлөө тойрог дотороо 1-дэхи һуури эзэлһэн байна.
   2006 ондо Дулдаргын аймагай номой сангай 2 дабхартай байшан нээгдээ, интернедтэй болоо.
   2007 ондо «Кодекс» гэһэн справочно-правовой программа байгуулагдажа, тусхай холбооной болон мэдээсэлэй түб бии болоо. 2008 ондо ИРБИС-64 программа нэбтэрүүлэгдээ. 2013 ондо номой сан Үбэр Байгалай хизаарай соёлой эрхим эмхи болоо. 2017 ондо аймагай номой сан Дулдаргын аймагай соёлой муниципальна бюджетнэ эмхи болоо. Энэл жэл номой санда түрүүшын буряад романист, буряад совет литературын эхи табигшадай нэгэн, Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнда хабаадагша, Табтаанай нютагhаа гарбалтай Жамсо Тумунович Тумуновай нэрэ олгогдоо.

You have no rights to post comments