«Урда наһамни эндэ үнгэрһэн хаш...»
Кирилл Александрович 1974 ондо Москва хотодо айлай ганса хүбүүн боложо түрэһэн. Хүгшэн абань Үбэр Байгалай хизаарай Балейн аймагай Новоивановка нютагһаа гарбалтай. Элинсэг абань ород хасаг байһан. Хүгшэн абань Эсэгын дайнда шархатаад, Иваново хотын госпитальдо хэбтэхэдээ, врач басагантай хуби заяагаа ниилүүлээ. Үрөөһэн хүлтэй болоһон хүгшэн абань нүхэртэеэ дайнай һүүлээр Москва хотодо түбхинэһэн юм. Тэрэнэй аба ном уншаха дуратай һэн. Гэртэнь зүүн зүг, зүүн зүгэй дайн байлдаан болон буддын шажан тухай номууд байгаа. Кирилл һургуулида каратегээр бэеэ һорижо эхилхэдээ, буддын шажанаар һонирходог болоһон. Энээнэй урда тээ элинсэг эжыгээ хамниган яһанай эхэнэр байһан гэжэ мэдээ бэлэй. Угтамнай буряадууд байжа магадгүй гэжэ бододог, юуб гэхэдэ элинсэгүүдынь буряадуудта ойрохон ажаһуугаа ха юм. Буряадууд буддын шажантай гэжэ мэдэхэдээ, түүхэ, соёлыень шэнжэлжэ эхилһэн.
«Би ород шарайтайб. Абгамни, хоёр хүүгэдынь, минии үеэлэ дүүнэр нюураараа азиадуудта адли. Түрүүшынхеэ буряадуудые харахадаа, ямар абгадам адли гээшэб гэжэ һанаа һэм», - гэжэ тэрэ хөөрэнэ. Тиигэһээр Кириллэй һонирхол үргэдхэгдэжэ, буддын шажантай бусад арадуудай – хальмаг, тува ба монгол зоной түүхэ, соёл, хэлэ шудалжа эхилээ, 20 гаран жэлэй туршада мэнэ-мэнэ Монгол ороноор, Буряад, Хальмаг, Тыва уласуудаар аяншалдаг болоһон.
«Түрүүшынхеэ Буряад орон ерэжэ, хүнүүдэй буряадаар дуугархада, буряад абяа шагнахадаа, энэ һайхан хэлэ шудалха дуран хүрөө. Үнэхөөрөө, урда наһамни эндэ үнгэрһэн байжа магад, эндэһээ гэртээ бусахамни ехэ хүндэ байдаг. Урда наһандаа буряад яһанай байһыемни Тувагай бөө лаблаа һэн. Ушаргүй ууртай буряад байгаа гээшэ гүб, мүнөө хэһээлтээр Москвада түрөө хаб даа», - гэжэ Кирилл энеэбхилэн хэлэнэ.
Тэрээндэ буряадуудай ёһо заншалаа сахилга, аха захаяа хүндэлэлгэ, «Та» гэжэ хандалгань болон уг гарбалаа хэдэн үе мэдэлгэ ехэ һайшаагдадаг юм.
(Үргэлжэлэлынь 50-дахи дугаарта уншахада болохо).
Нордоп БАБУЕВА.
