Официальный сайт Всебурятской газеты "Толон"

   Нангин шүтөөнэй гуламтын хажууда баригдаһан ипподромой талмай дээрэ хамта 181 морид (12 зайда) 1600 метрһээ эхилээд, эгээ һүүлдэ 21 модо зайда урилдаа. Хурдан хүлэгүүдэй урилдаанай һайндэртэ мори урилдаанда дуратайшуул хамаг газарһаа суглараа. Улаан-Үдэ хотоһоо, Ивалгын ба бусад аймагуудһаа, дүтэ оршодог Оронгой нютагһаа, Ага нютагһаамнайшье найр наада харахаяа олон хүн ерэһэн байна. Буряад Уласай Хүдөө ажахын яаманай сайд Амгалан Дармаев мори урилдаанай һайндэр нээжэ, сугларагшадые амаршалаа. Тэрэ Буряад Уласай мэдээжэ моришод Пётр Малакшинов, Сергей Федотов, Сергей Бадмаев, «Алтаргана» нааданай гурбан удаа абарга болоһон шодоогууд – Владимир Шурыгин, Иван Барлуков гэгшэдтэ медальнуудые  барюулаа.
   Ага нютагаймнай моришод бүгэдэ буряадай нааданда олоороо хабаадаа һэн. Агын Буряадай тойрогой мэдээжэ моришод Жамьян-Базар Жанабазаров, Тумэн Жамбалдоржиев, Очир Пагмаев, аха дүү Булат ба Тимур Базаровууд, Эрдэни ба Нима Норбосамбуевууд, Зоригто Банзаракцаев, Батор Батоцыренов, Баир Дондоков, Очир Долсонов, Далай Дашинорбоев, Жаргал Дагбаев, Эрдэм Баторов, Эрдэм Долсонов, Батонима Бальжуров ба бусадай гүйгөөшэд түрэл Ага нютагайнгаа, Үбэр Байгалай хизаарай нэрэ хүндые хамгаалхые оролдоо.
   Халуун наран доро гүйгөөшэ морид хүл хүнгэн гүйлдэжэ, фиништэ ерэнэ. Үглөөнэй һэрюундэ шодоогууд моридоо хүтэлжэ, үе мүсыень тэниилгэжэ, һорилго хэһэн байнад. Тойрогой мэдээжэ шодоог, олон зайда хүлэгтэеэ оройлһон Цыдып Батоевой мэдүүлһээр, шодоогууд гүйгөөшэдөө үдэр бүри һорижо, хурдан болгодог ха. Һаарал, буурал, соохор морид урилдаанай талмай дээрэ ээлжэлэн гарана. Адуу мал ажалладаг талын зон али морин ахихаб гэлдэжэ, хоорондоо мүнгэ хаялсажа боосолдоно. Урилдаан боложо эхилхэдээ, алинайшье гарахынь бү мэдэе, харахада, булта адли хэбэртэй. Мори ажаллажа байһан хүнэй гү, али бэрхэ шодоогой бэлдэһэн морин баймга бэшэнээ ахижа эхилнэ гээшэ.
   Очир Батоцыренов Гомбо-Дугар Болотов хоёрһоо бэшэ баршад мори урилдаанда байгаагүй гэжэ хэлэхэ хэрэгтэй. Тэдэнэр урилдаанда түрүүлһэн мори угтан абажа, шодоогыень моринһоонь буулгажа, баруун гартань жолооень барюулжа, соло дуудаа.
   Угсаата арадаймнай найр нааданда харагшад, айлшад олоор хабаадаа. Хүндэтэ айлшадай дунда Эрхүүгэй можын Засагай газарай түрүүлэгшын орлогшо, Усть-Ордагай Буряадай тойрогой Захиргаанай хүтэл-бэрилэгшэ Александр Гоголев түлөөлэгшэдтэеэ найр наада хараа. Тэрэ эрын гурбан нааданай мүрысөө бүхэниие хараха гэжэ оролдоо. Мүрысөөнүүд хайшан гэжэ эмхидхэгдэнэб, ямар эрхэ нүхэсэл, байдал зо-хёогдоноб гэхэ мэтые өөртөө хадуужа абаа. Хоёр жэл болоод, эрхүүгэйхид айлшадые угтан абаха. Тэрэнэй мэдүүлһээр, Харганада «Черёмушки» тосхон шадар ипподром бии. Тэрэнээ ерэхэ жэл һэльбэн шэнэлхэ юм.
   Янгаажанай дасанай ипподром дээрэ шаг шууяан шангаржа эхилээ. Морид урилдаанда табигдаба. Түрүүшын урилдаанда буряад үүлтэрэй, 129 сантиметрһээ үндэр бэшэ дааган морид 6000 метр зайда гүйлдөө. Зэдын аймагай Талын Бүргэд морин (шодоогынь – Александр Ильясов) түрүүлжэ ерээ. Энэ зайда тойрогоймнай морид хабаадаагүй.
   Хоёрдохи зайда сэбэр үүлтэрэй хоёр наһатай азарганууд 1600 метр зайда урилдаа. Тумэн Жамбалдоржиевай, Жамьян-Базар Жанабазаровай, Булат Базаровай морид гүйлдөө. Арбан гурбан хүлэг урилдаанда табигдажа, Хэжэнгын аймагай Баир Сариевай Аммофос гүйгөөшэ (шодоогынь – Тимур Сампилов) бэшэ моридые ахижа, 1 минута 53 секунда соо түрүүлэн гүйлгэжэ ерээ. Түрүүлһэн моринһоо тойрогоймнай гүйгөөшэд оройдоол нэгэ хэды секундаар гарташоо. Хэжэнгын шодоог Тимур Сампилов 2022 ондо Агадамнай үнгэргэгдэһэн «Алтаргана» нааданда хабаадаһан байна. Мүнөө мори урилдаанда фиништэ түрүүлһэн Аммофос гүйгөөшын эхэ Акавонга хүлэг тиихэдэ энэл зайда түрүүлээ һэн. Дүрбэн жэл үнгэрһэн хойно Акавонгын унаган Аммофос эхынгээ амжалта дабтаба гээшэ.
   Гурбан наһатай сэбэр үүлтэрэй гүйгөөшэ морид 1800 метртэ урилдаа. Ага-Хангил нютагай мэдээжэ мори һургагша Очир Пагмаевай Сайт хүлэг (шодоо-гынь – Эрдэни Гармадоржиев) холоһоо тооһо бурьюулһаар түрүүлжэ ерээ. Трибунада һуугаад, мори урилдаа хаража байһан бүлэг зон шаг шууяа табилдажа, альга ташалгаар дэмжээ. Агынхиднай һууна гэжэ ойлгохоор байгаа. Үнэхөөрөөшье, шагнал барюулгын үедэ харагшадай дундаһаа хизаарай Хуули тогтоолгын Суглаанай түрүүлэгшын нэгэдэхи орлогшо Сокто Мажиев һууриһаа альга ташаһаар бодоно һэн. Түрүүлһэн мориндо Очир Батоцыренов соло дуудаа. Мүрысөө хаража байһан Сокто Бальжинимаевичай мориной эзэниие амаршалха зуураа: «Очир, гүйгөөшэдые хаанаһаа абаһамта, хэн һоридог бэ?» – гэжэ асуухадань: «Ростовой можын фермер Сергей Бондаренко гэжэ хүнһөө абаа һэм. Ага-Хангилайнгаа конюшнида байлгадагби, моридые өөрөө һориһон байнаб. Хажуугаарнь конюшнидамнай ажалладаг хүбүүд һорилгодо хубитаяа оруулһан», - гээд Очир Пагмаев харюусаа.
Буряад үүлтэрэй, 134 сантиметрһээ үндэр бэшэ шүдэлэн морид 12000 метртэ урилдаа. Зэдын аймагай Бэшүүрэй аймагай Баир Гомбоевой үмсын азарга Васькын Васька (шодоогынь – Шагдар Будаев) нэгэдэхи ерээ.
   Энэ үүлтэрэй морид набтаршаг, ехэ тэсэмгэй, манай хизаарай, мүн Сибириин шэрүүн байгаалида даданхай, шанга хүйтэнһөө айдаггүй. Саһан дороһоо хагда малтажа эдидэг.
   Холимол үүлтэрэй гурбан наһатай морид 1800 метртэ хурдануудаа элирүүлээ. Эндэ баһал Бэшүүрэй аймагай Баир Гомбоевой Парус (шодоогынь – Шагдаржап Будаев) амжалта туйлаа. Удаадахи зайда гурбан наһатай, буряад үүлтэрэй, 137 сантиметрһээ үндэр бэшэ хизаа-лан морид урилдаанай талмай дээрэ гараа. Бэеэр шагтагархан морид аяар 16000 метртэ гүйлдэһэн байна. Хүлэгүүд нэгэн, хоёр, гурбан, дүрбэн... дүхэригүүдые тойрон гүйлдэжэл ябана. Мүрысөө хүтэлэгшэ Мунко Батомункуевай һүүлшын дүхэриг үлэбэ гэжэ мэдүүлхэдэ, шодоогууд хүлэгүүдэйнгээ гүйдэл түргэдүүлбэ. Бэшүүрэй аймагай Баир Гомбоевой Буржагар (шодоогынь – Николай Агафонов) олон мори ахижа түрүүлээ.
   Холимол үүлтэрэй гурбатай ба гурбаһаа дээшэ наһатай, өөрын нютаг можонуудта түрэһэн һоёолон морид 6000 метртэ урилдаа. Эндэ одоол Агымнай морид түрүүлээ. Агын тойрогой Булат Базаровай Агент гүйгөөшэ (шодоогынь – Насантогтох) холоһоо тооһо бурьюулһаар гүйлгэжэ ерэһэн байна. Нютагайхиднай нэрьемэ альга ташалгаар мориёо угтаа. Агент хээр морин Оловяннын тойрогой фермер Николай Мусиенкоһээ худалдажа абтаһан юм. Харахада, үндэр, һайн үүлтэрэй морин. Мориной эзэн Булат Базаров харагшадта хөөрэхэдөө, энэ гүйгөөшые унаган байхадань, хүршэ аймагһаа асарһан байна. Шодоог хүбүүд мори һайнаар ажаллажа, харууһалжа байдаг. Мори урилдаанда үнгэрэгшэ жэл түрүүшынхеэ табигдажа, эрхим дүн харуулаа. Тойрогой спартакиадада, хурдан хүлэгүүдэй урилдаанай хаһын нээлгын ба хаалгын һайндэрнүүдэй мүрысөөнүүдтэ түрүүлһэн хүлэг болоно. Ерээдүйдэ һайса нэрээ нэрлүүлхэ гүйгөөшэ болохо байха гэжэ хэлээ. Үнэхөөрөө, манай харахада, һоёолон морин зургаан мянган метр зайда гүйһэн гэжэ хэлэхээр бэшэ, зандаал хэбэртэй, шагналда хүртэхэеэ эзэндээ хүтэлүүлэн ерээ һэн. Зай бүхэндэ түрүүлһэн моридой эзэдтэ 150000 түхэриг шан барюулагдаа. Хоёрдохидо – 100000, гурбадахида – 50000, дүрбэдэхидэ – 30000, табадахида 20000 түхэригэй шан тогтоогдоһон байгаа.
    Наймадахи урилдаанда буряад үүлтэрэй дүрбэн наһатай, 140 сантиметр үндэртэй һоёолон морид хурдануудаа элирүүлээ. Һоёолон морид аяар 18000 метр зайда урилдаа. Захааминай аймагай Баир Жигжитовэй үмсын морин Балсан (шодоогынь – Владислав Миронов) бэшэ гүйгөөшэдые холо орхижо, фиништэ түрүүн ерээ.
   «Эмээл доро хатар» гэһэн хатарша моридой урилдаан боложо, харагшадай һонирхол татаа. Эндэ Очир Пагмаевай Манейм Лок хүлэг хатарһан байна. Эрхүүгэй можын Владимир Михалёвой Владыка (шодоогынь – Егор Султанов) холоһоо хатарһаар, түрүүлэн гүйлгэжэ ерээ. Буряад үүлтэрэй аха наһанай, 148 сантиметр үндэртэй гүйгөөшэд 9000 метртэ урилдаһан байна. Гүйгөөшэ хүлэгүүд тооhо бурьюулан урилдажа, удангүй харагдахаяа болишоно. Урилдаанда табигдаhан хүлэгүүдэй нэгэниинь хахад харгыдаа хадуурhан байгаа. Удаан болонгүй, моридой туруунуудай түбэрөөн дуулдажа, Могойтын тойрогой Зугаалайн Очир Долсоновой Хорёк гүйгөөшэ (шодоогынь – Аламжи Банзаракцаев) түрүүлжэ, нютагайхидаа ехэ хүхеэгээ. Гүйгөөшэ моридые үсхэбэрилэгшэ, адуушан Очир Долсонов Агын Буряадай тойрогто мэдээжэ хүн юм, илангаяа мориндо дуратайшуулай, шодогуудай, һоригшодой, хүдөө ажахынхидай дунда. Олон жэлэй туршада Агын Буряадай тойрогто, Үбэр Байгалай хизаарта, Эрхүүгэй можодо үнгэргэгдэдэг мори урилдаагаар мүрысөөнүүдтэ, бүгэдэ буряадай «Алтаргана» наадануудта Очир Долсоновой үмсын ажахын хурдан хүлэгүүд олон зайда урилдаанай урда захые барижа түрүүлдэг гээшэ. Гүйгөөшэ морид фиништэ урдалжа, эзэнээ баясуулдаг, урмашуулдаг юм. Тойрогой, хизаарай ипподромууд дээрэ үнгэргэгдэһэн мори урилдаанай хаһын нээлгын заншалта мүрысөөндэ «Зугаалайн морид түрүүлбэ. Ошорой хара зээрдэ, азарга хүлэг даа!» гэлдэжэ, харагшад шаг шууяатай байдаг. Һоригшо Очир Долсонов Улаан-Үдэ хото хэдэн гүйгөөшэдые асараа. Тэрэнэйнь Хорёк хүлэгтэ соло дуудажа байхые шагнахада ямар гоёб!
Сэбэр үүлтэрэй гурбатай ба гурбаһаа дээшэ наһатай морид 2400 метртэ урилдаа. Эндэ Яруунын аймагай «Үльдэргэ» ажахын Бест Куолити (шодоогынь – Цыден Цыренжапов) фиништэ түрүүн ерэһэн байна. Тус ажахын түрүүлэгшэ Булат Будажанаев ендэр дээрэ урма баяртай гаража, гол шанда хүртөө. Энэ зайда ажахын олон морид урилдаа. Теэд гол шанда энэл морин хүртэбэ гээшэ.
   Захааминай аймагай Ноёхон нютагай гүйгөөшэд олон зайда илажа, шанда хүртэһэн байна. Мэдээжэ тамиршан Зорикто Цырендондоповой үмсын морид суутай юм. Моридой эзэн урилдаанай һайндэртэ байжа шадаагүй, тэрэ бүхэ барилдаанда хабаадажа, сүлөөгүй байгаа бшуу. Тиибэшье хотын стадион дээрэ томо экранаар сэхэ дамжуулгаар мори урилдаан хараха аргатай байгаа.
   Одоошье хүлеэгдэһэн «Алтаргана» нааданай Ехэ шанда хүртэхын түлөө буряад үүлтэрэй, 142 сантиметрһээ үндэр бэшэ аха наһанай морид эгээл утын 21000 метрэй зайда урилдаа. Агын тойрогоймнай Батор Батоцыреновэй Мүндэр, Зоригто Банзаракцаевай Сахарок, Эрдэни Норбосамбуевай Алтан шах, Зорикто Чимитовэй Баян Хээр, Баир Дондоковой Соёмбо гол шанда хүртэхэеэ эрмэлзээ. Эндэ Ивалгын аймаг түлөөлһэн, Зугаалайн Владимир Жалсараевай Дамдин хүбүүнэй Тайфун морин (шодоогынь – Владислав Миронов) түрүүлжэ, УАЗ-Патриот шанда хүртөө. Хүһөөшын Баир Батомункуев энэ мори һургаһан байна. Агын Буряадай тойрогто, Буряад Уласта мэдээжэ меценат, һая Буряад Уласай габьяата һоригшо болоһон Владимир Жалсараев Ивалгын аймагта таряашанай-фермерскэ ажахытай юм. Тэрэнэй хүбүүн Дамдин Жалсараев даашадаа гүйгөөшэ моридые үдхэдэг. Олон моридынь Буряад Уласта «Сурхарбаанай», Этигилов хамбын ба бусад мүрысөөнүүдтэ түрүүлһэн. Буряад Уласай мориной «Алтаргана» нааданай гол шанда хүртөөшье һаань, хүлэгэй эзэд, һоригшод Агын Буряадай тойрогһоо уг гарбалтай. Тиимэһээ агынхиднай сэдьхэл соогоо Агымнай морин шүүгээ гэжэ омогорхон байгаа һэн. Тиигэжэ Янгаажанай дасанай ипподром дээрэ болоһон найр наадан һур жабхалантайгаар үнгэрөө.

You have no rights to post comments