Могойтын аймагай зүүн хойто зүгтэ, аймагай түбһөө 37 модо зайда «Хара-Шэбэр» хүдөө һуурин оршодог. Аймагай томо хүдөө һуурингуудай нэгэн болохо Хара-Шэбэрэй захиргаанай толгойлогшо Валентина Трифоноватай уулзажа, нютагай ажабайдалаар һонирхоһон байнабди.
Б.Трифонова.
НЮТАГАЙ БАЯЛИГ - АЖАҺУУГШАДЫНЬ
Нютагайхидай хамтын хүсөөр... «Хара-Шэбэр» хүдөө һууринай захиргаанай архивай фото-зурагууд.
Түүхын хуудаһа иран харабал, үйлэдбэриинь гол шэглэлнүүд гэхэдэ, хонин ажахы болон таряан ажал байгаа. 1950-яад онуудта хара-шэбэрэйхид гүрэн түрын хүтэлбэрилэгшэд – Н.Хрущёв, Н.Булганин, А.Микоян гэгшэдые, мүн ондоо нютаг можонуудай, хари гүрэнүүдэй айлшадые угтаһан байдаг. Нэгэ үедэ нютагтань 19 яһатанай зон эбтэй эетэй, амжалтатай ажаллаа. Ажалша бүхэриг олон хара-шэбэрэйхидэй заримыень тоолобол, таряашад Хуснулла Гатиятуллин ба Иннокентий Трифонов, һаалишад Долгоржаб Шандибаева ба Рыксылма Гармасариева, хонишон Цыбен Рабданов, врач Нина Балданова ба бусад болоно. 1981 ондо Кировэй нэрэмжэтэ колхоз Арадуудай хани барисаанай орденоор шагнагдаһан. Хара-Шэбэрэй музей Үбэр Байгалай хизаар дотор эрхим музейнүүдэй нэгэн болодог.
Мүнөө «Хара-Шэбэр» хүдөө һууринда 1380 хүн ажаһууна, наһанай амаралтада гараһан 228 хүн, гансаараа ажаһуудаг наһатай хүн – 1. Ажалай ветеранууд – 131, ара талын ажалай ветеранууд – 5, 18 наһа хүрэтэр – 316 хүүгэд, 209 һурагшад бии, хүүгэдэй сэсэрлигтэ 60 хүүгэд ябана. Алдалан унаһан сэрэгшын 1 бүлэ бии, дайшалхы үйлэ хэрэгэй – 3 ветеранууд. Социальна хамгаалгын албанай бүридхэлдэ 86 эрэмдэг хүн ородог, наһатайшуулай гэртэ 40 хүн ажаһуудаг. Гурбаһаа олон хүүгэдтэй 59 бүлэ бии.
Хара-Шэбэртэ 12 эмхи: Б.М.Мажиевай нэрэмжэтэ дунда һургуули, «Баяр» хүүгэдэй сэсэрлиг, Хара-Шэбэрэй участково больница, түймэр саралгын часть, соёлой байшан, музей, номой сан, наһатайшуулай гэр, тамирай байшан, подстанци, дулаагаар хангадаг «Одон» эмхиин филиал, Кировэй нэрэмжэтэ СПК, үмсын хэрэг эрхилэгшэдэй 3 наймаа, 9 таряашанай-фермерскэ ажахы, 4 ТОС хүдэлдэг.
ТОС-ой АЖАЛ, ГРАНТ...
Бог шорой суглуулна.
Хара-шэбэрэйхидэй шухала асуудалнуудай нэгэн гэхэдэ, хүдөө һууринай дэбисхэр болбосон түхэлтэй болголго. Эмхи бүхэн ариг сэбэрые сахижа байха өөрын газарнуудтай. «Северный» (түрүүлэгшэнь – Балжима Дашидондокова), «Восточный» (түрүүлэгшэнь – Дулгар Гомбоева), «Южный» (түрүүлэгшэнь – Соёлма Черных), «Центральный» (түрүүлэгшэнь – Сындыма Ленховоева) ТОС-ойхид баһал өөһэдынгөө дэбисхэр дээрэ ариг сэбэр байлгаха гэжэ эрхимээр ажал ябуулдаг.
Валентина Иннокентьевна иигэжэ хөөрэбэ: «Нютагтамнай 6 худаг хүдэлдэг, булта ажаллагдажа, ариг сэбэр байдаг. Тэдэ худагуудые, хорёоень, хүүгэдэй талмайнуудые ТОС-ойхид сагаадаа. Соёлой, тамирай элдэб хэмжээ ябуулгануудта эдэбхитэйгээр хабаададаг. «Восточный» хотоной эбтэй ажаһуугшад хоккейнэ коробко баряа. ТОС-уудай хоорондо эмхидхэгдэдэг Үбэр Байгалай хизаарай «Решаем сами» конкурсдо 100 мянган түхэригэй грант шүүжэ, ехэ ажал хэгдэһэн байна. «Сады памяти» гэһэн бүхэроссиин акциин хэмжээндэ эмхинүүдэй ба хүүгэдэй талмайнуудай дэбисхэр дээрэ 160 нарһан таригдаа. Июнь һарада «Чистые берега» акци эмхидхэгдэжэ, 197 хүн хабаадаа һэн. Энэ акцида бүхы ТОС-уудай гэшүүд гол зубшан, 1,5 модоной зайда сэбэрлэлгын ажал ябуулаа, зүбшөөлгүй свалкануудые үгы хээ, 1,7 куб бог шорой хаяа һэмди».
Хара-Шэбэртэ Үбэр Байгалай хизаарай субсидиин болон Могойтын аймагай бюджедэй ашаар Советская ба Байкальская гудамжануудта заһабарилгын ажал түгэсөө. Нютагай захиргаанай толгойлогшо үмсын хэрэг эрхилэгшэ, подрядчик С.Ч.Цыбиковтэ шанартайгаар ажал хэһэндэнь баярые хүргөө. Электригүүдэй хүсөөр үйлсын гэрэлтүүлгэ хэгдээ, Советская гудамжада 50 фонарь тодхогдоо һэн. «Добрые дела» хизаарай программаар бэшэ үйлсэнүүдые гэрэлтүүлгэдэ 200 мянган түхэриг һомологдожо, энэ ажалаа үргэлжэлүүлнэ. Һууринай үйлсэнүүдээр 29 фонарь тодхохо түсэбтэй.
Үбэр Байгалай хизаарай «Единая Россия» намай таһагуудай хоорондо Хара-Шэбэрэй таһаг 75 мянган түхэригэй грант шүүжэ, «Ажалай Алдар Солын» сквертэ мэдээсэлэй щидүүдые зохёон тодхохо юм.
Сентябрь, октябрь һарануудта һуурин ородог харгы заһабарилгаар ажалнууд дүүргэгдэхэ.
СЭРЭГШЭДЭЙ ДУРАСХААЛ НАНГИН
Украинада сэрэгэй тусхай операциин эхилһээр, хара-шэбэрэйхид мүнгэ татадаг. Квадрокоптер, тепловизионно монокуляр, рацинууд, дурамбай, фонарьнууд абтаһан, нютаг хүбүүндээ авто-унаа абаха мүнгэ суглуулаад эльгээһэн. Мүнгэ таталгын ба түхеэрэлтэнүүдые абажа, хүбүүдтэ хүргэжэ байха эмхидхэлэй ехэ ажал Цырендоржи Бальжиров даадаг. «Мы вместе. Дети» акциин хэмжээндэ Хара-Шэбэрэй дунда һургуулиин хүүгэд түрүү зэргэдэ дайлалдажа ябаһан сэрэгшэдтэ эдеэ хоол болон бэшэгүүдые эльгээһэн. 2022 оной октябрь һараһаа оёдолшо волонтёрнууд «Золотые руки ангела» ниитэ нэгэдэлдэ орожо, сэрэгшэдтэ балаклава, дүрэмхэ, тактическа тээбэри, бээлэй, оймһо, эвакуационно стропа, унтаха мэшээг, дотор хубсаһа, подсумок, пятиточечник, резиновэ сабхиин хабшуулга оёдог. Захиргаан сэрэгтэ татагдаһан эрхэтэдэй бүлэнэртэ түлеэ абажа үгөө, һургуулиин һурагшад тэрэнииень хахалаа, уһа хэрэглэлгэдэнь хүнгэлэлтэ хэгдэнэ бшуу.
Илалтын гудамжада Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнда алдалан унаһан сэрэгшэдтэ зорюулагдаһан Дурасхаалай ба Алдар Солын мемориал бии, тэндэ жэл бүри Агуу Илалтын үдэр митинг үнгэргэгдэдэг.
Нордоп БАБУЕВА.
