Хёлгын голой «Намдал Пүнсэглинг» дуган хүрэжэ, ахамад лобон лама Дандар Базаржаповтай уулзажа, ажал хэрэгээрнь һонирхоо бэлэйбди.
Хэжэнгэ Хори хоёрой хоорондо оршодог Ородой Адаг нютагһаа гарбалтай, урагшаа һанаатай Дандар лама Дамба-Даржаа Заяаевай нэрэмжэтэ Ивалгын буддын шажанай университедтэ ба Энэдхэгэй Гоман дасанда гүн ухаанай таһагта һуража дүүргэһэн. Урдын буряад ламанарай ба дасан дугануудай ёһо заншал хүгжөөхын тула ехэ оролдодог хүн юм. Хажуугаарнь буряад хэлэ бэшэг хүгжөөлгэдэ горитойхон хубитаяа оруулалсадаг.
- Дандар Дашидоржиевич, хэдыдэ дугантнай рамнайлагдааб? Юундэ Хёлгын голой дуган гэжэ нэрлэгдэдэг бэ?
- Дугамнай Хэжэнгын «Дэчен Даши Һумболинг» дасанай филиал гээшэ. Хёлго мүрэн зубшаад ажаһууһан буряадууд жиндагууднай болоно. Хэжэнгэ ошоходомнай, холо, ехэ зайтай. Харгынь эгсэ дабаа дабажа, тиимэшэг. 2012 ондо жиндагуудайнгаа тала хаража, Бугата гэжэ газарта дуган барижа табяабди.
- Ямар нютагуудта дуган байнаб?
- Бада тосхондо Шэлын дуган бии юм. Зугмаара нютаг өөрын дугантай. Тиишээ ошожо, нютагтань заһал уншалга бүтээдэгбди. Дасан дугануудта өөрын бюджет үгы, хүн зон үргэл хэдэг.
- Хэр олон жиндагуудтайбта?
- Тооень лаб хэлэжэ шадахагүйб. Жиндагууднай нэгэ мянган хүн гэжэ тухайлхаар. Дугандамнай хүнүүд яһала ерэдэг. Харгын зоншье бараалхаха. Бидэ федеральна харгын хажууда байнабди. Дасан хаража үзөөгүй хүнүүд ябаха. Субарга, хүрдэ, бурхан бүхэнэй урда тайлбари бэшэхэ хүсэлтэйбди.
- Ямар нютагуудһаа хүнүүд ерэдэг бэ?
- Баруун зүгтэмнай Петровск-Забайкальскын аймагай Зугмаара һуурин оршодог.
Наашалхада, Хёлгын аймагай Зүхэльти, Шэлэ, Тэрэбхээн, Бада тосхонууд ба зүүлжээ Уляаһата, Хёлгосоон, Шонтой гэхэ мэтэ нютагууд байха. Эндэһээ гарбалтай 3000 хүн Улаан-Үдэдэ ажаһууна. Агада ямар олон нютагайхиднай түбхинөө гээшэб! «Уг гарбалнай эндэһээ эхитэй» гэжэ олон хүн хэлэдэг байна. Эндэхи хүн зон һүзэгшэ. Зүгтөө хуряаһан буянаа харуулжа байдаггүй. Тэдэнэртэ «дугандаа иимэ юумэ хэе» гэхэдэ, мүнгэн зөөриеэ татажа, буянай хэрэгтэ хабаадалсадаг. Айл аймагаар ябахадамнай, томо туулмагаар дүүрэн эдихэ юумэ заатагүй үгэдэг заншалтай. Юундэ иимээр хоол хүнэһэ үгэнэб гэжэ ойлгоходомни, анханһаа Хэжэнгын дасанай ламанар эндэ уншалга бүтээгээд, нютагаа 2 хоногой туршада ябажа хүрэдэг һэн ха. Тиихэдэнь эдеэ хоол үгэдэг байгаа. Тэрэ заншалынь мүнөө шуһан соонь байна.
- Дугандатнай хурал хурагдадаг гү?
- Хурал уншалгын ашаа (нагрузка) ехэтэй болоходомнай, Хэжэнгын дасанай ламанар ерэжэ, Мандал Шива, Доншод хурадаг. Сагаалганай хуралнууд бүтээгдэжэ, Дүгжүүбэ гаргадаг-бди. Гомбо сахюусанай уншалга Хэжэнгын дасанда үнгэргэгдэдэг. Гомбо Махагала 10 сахюусанай ахалагша, Арьяа-Баалын дошхон дүрсэ юм. Эндэхи зон – Гомбо, Хэжэнгын дасан Һама сахюусантай.
- Ямар шүтөөнүүд бодхоогдоһон байнаб?
- Хёлгын голой «Намдал Пүнсэглинг» дуганай барилга 10 жэлэй саана бүтэжэ тайлагдаа. «Намдал Пүнсэглинг» гэхэдэ, «Счастливая земля полного освобождения» гэжэ ородоор хэлэдэг. Энэ дуган ерэһээрни, 15 жэл үнгэршэбэл даа. 2014 ондо Ногоон Дара Эхын, 2016 ондо Сагаан Дара Эхын, 2018 ондо 21 Дара Эхын хүрдэнүүд, 2019 ондо Арьяа-Баала бурханай хүшөөнүүд бодхоогдоо. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнда хабаадаһан бүхы ветерануудта ба 1930-аад онуудай хамалганда абтаһан хүнүүдтэ зорюулагдаһан хонхо шэнги дүрсэтэй хоёр субарга рамнайлагдаа.
Арьяа-Баала бурханай дээрэ мандала зураатай. Дара Эхэ найман ехэ аюулһаа абарха. Октябрь һарада Гомбо сахюусанай хүшөө бодхоогдожо, рамнайн үргэл болоо. 21 Дара Эхын хүрдэнүүдэй бүтээлгэдэ гэр бүлэнэр хабаадажа, мүнгэн туһаламжа үзүүлээ. Тэдэнэр маани тарниин буулгабаринуудые хэжэ, гараараа мушхаад, хүрдэ соо табилсаа. Өөһэдөөрнь юрөөл бэшүүлээб. Буряадаар бэшэжэ шадахагүй хүнүүдтэ энэмнай эгээл орёо хэрэг байгаа. Бэшэлгэнүүдые асархадань, «эндэтнай иимэ алдуу байна» гэжэ заһуулдаг байгааб. Зариман уг гарбалаа мэдэхэгүй байгаа. Тэдэнэр саарһа данса онгилжо, уг омогоо мэдэхэ болоо. Юумэ гараараа хэжэ ябалсаагүй һаа, буянда тоологдохогүй.
Дуганай горлом соо 3 ханын дунда томо хүрдэ бодхоогдожо, томо зурагууд бүхэлэгдөө. Урда ханадань Сансарын хүрдын (бхавачакра) зураг тодхогдоо. Нэгэ ханадань найман бодисадын нэгэн болохо Сая Нимба (энэдхэгээр Кшитигарпха гэжэ нэрэтэй) бурханай зураг байна. Сая Нимба 3 муу заяанһаа абарха гэхэ. «Доншод» гэжэ түбэдөөр хэлэгдэдэг Арьяа-Баала бурханай дүрсын зураг бии. Санкт-Петербургын нэгэ уран зурааша, танил таламнай гоё һайхан зурагуудые хуудаһан түмэр (листовое железо) дээрэ улаан гараараа зуража бүтээгээ. Гурбан ханатай хүрдын оршон руу ороходоо, гурбан муу заяанһаа арюудхагдаад, «сансарада хаана ябанабиб» гэжэ бодолго түрүүлээд, бүхы нүгэлөө наманшалха хэрэгтэй.
(Үргэлжэлэлынь 45-дахи дугаарта уншахада болохо).
Жалсан ЛУБСАНДАШИЕВ.
