Агын Согшон дуган һэргээлгэдэ ажаһуугшад бага, ехэшье хандиб үргэжэ туһална. Ага тосхоной оёдолшо ветеранууд ба дунда наһанай эдэбхитэн сугларжа, Согшон дуганай досоохи шэмэг заһалнуудые оёжо, буян үйлэдэнэ.
Ц-Д. Бадмаева (зүүн гарһаа), Н.Насанова, Ц.Цыжипова, Д.Жамсоева, Б.Нимбуева. Эдээнһээ гадна Д.Хандажапова, Б.Цыриторова, Ю.Дориева, Б. и Ц.Цыриторовтэн эдэбхитэй хабаадалсаһан байна.
Дуган ороходоо, табан үнгын торгоор оёгдоһон тэнгэри, бадан, жалсан гэхэ мэтэ заһал шэмэглэлнүүдые абаһаар анхархаар байдаг, тэдэниие һонирхожо, удаанаар шэртэн харахашье сагууд болодог. Эдэ шэмэглэлнүүд хүнэй гараар оёгдоһон нарин оёдол юм.
Буддын шажанай һургаал гүнзэгы удхатай. Бүхы юумэниинь удха шанартай, ѳѳр ѳѳрын онсо һууритай гээшэ. Нарин оёдолыньшье жаяг ёһоор бүтэдэг байна.
ТАБАН ҮНГЭ
Махамайя хатан хээлитэй болохынгоо урда тээ иигэжэ зүүдэлһэн: зургаан һоёо шүдэтэй, томо бэетэй, сагаан үнгэтэй заан тэрэнэй бэе руу орошоһон ха. Зүүдэнэйнь сагаан заан буддын шажан дэлгэрүүлхэ агууехэ хүнэй мүндэлхын бэлгэ тэмдэг болоһон.
Тиигэжэ сагаан үнгэ буддын шажанда ѳѳрын онсо һуури эзэлһэн. Үшѳѳ тиихэдэ бурханай номдо арбан сагаан буян гээд хэлэгдэдэг. Хγн бγхэн арбан сагаан буян адли тэгшэ үйлэдэжэ ябаха ёһотой. Амгалан байдал үршөөдэг, түргэн туһаламжа үзүүлдэг Сагаан Дара Эхэ ба Сагаан Үбгэн, Сагаан Шүхэртэ гэжэ байдаг.
Хүхэ үнгэ хадаа хүхэ мүнхэ тэнгэриин үнгэ болоно. Тэнгэриин хаяагаар үүлэнүүд нүүжэ байдаг ха юм. Теэд үүлэнэй хэды нүүбэшье, хүхэ мүнхэ тэнгэри хубилдаггүй. Энээниие тайлбарилхада иимэ: үүлэн шэнги бүхы юумэн хүдэлжэ, хубилжал байха, буддын шажанай һургаал хүхэ мүнхэ тэнгэри шэнги мүнхэ юм. Хурса хүхэ үнгэ гээшэ буддын шажанай эгээл ехэ һургаал эдлэһэн хүнэй ухаа харуулһан тэмдэг гээд үшѳѳ хэлэгдэдэг.
Улаан үнгэ буддын шажанда нангин үнгэ гээд тоологдодог. Бурханай ном үзэхэеэ ерэһэн хүбүүд, нэн түрүүн, «гэнин» һахилда хүртэжэ, ламын улаан үнгэтэй хубсаһа үмдэхэ эрхэтэй болодог юм.
Ногоон үнгэ газар дэлхэйн ба эхэ байгаалиин үнгэ болоно. Ногоон үнгэ баян байдал тэмдэглэдэг. Адуун һүрэгэй түмэн болоходо, ногоон үнгэтэй морин түрэдэг гэһэн үгэ байдаг. Үшѳѳ тиихэдэ энэ үнгые Ногоон Дара эхэтэй холбодог. Бурхан багшын нулимсаһаа эхэ зургаан зүйлые зоболонһоо аршалха Ногоон Дара эхэ бии болоһон түүхэтэй.
Шара үнгэ хадаа эдеэшэһэн ургасын үнгэ гэдэг. Буддын шажанай тайлбаряар, шара үнгэ хадаа Бурхан багшын ном үзэжэ, гүн ехэ ухаатай болоһон, оюун сэдьхэлтэй дээдын лама санаартанай оюун ухаа тэмдэглэдэг.
Гэбэшье буддын шажанай нангин табан үнгэ тухай мэдээсэлнүүд ганса эдэ бэшэ, харин олон тэмдэгүүдтэй байдаг юм.
Бүхы ажабайдалнай энэ табан үнгэһѳѳ бүридэдэг гээшэ. Жэшээлбэл: табсанай жаншада дундань табан үнгэһѳѳ бүридэһэн тэбхэлжэнүүд оёгдоно. Эдэ тэбхэлжэнүүд юрын зоной ажабайдал гээд тайлбарилагдана. Тэдэниие тойроод, шара зурам оёгдоно, энэ хадаа шара малгайтаниие тэмдэглэнэ, улаан зурамынь улаан малгайтан болоно. Буддын шажанай энэ хоёр томо шэглэл юрын улад түмэниие түхэреэлэн хаража, элдэб аюулһаа аршалжа, абажа ябана гэһэн удхатай юм. Эгээл захын хүхэ үнгэнь замбуулин түби болоно.
Дэлгэрэнгыгээр 7-дохи дугаарта.
