- Та амар айладажа байнуу? Та амархан һайн байнуу? Танай амгаланиие айладхая. Та мэндэ амархан байнуу? Танай лагшан тунгалаг уу? гэхэ мэтэ хүндэлэлэй олон мэндэ байдаг.
Юрын ойрын хүнтэй мэндэшэлэлсэхэдээ, иигэжэ хэлэдэг:
- Та һайн байнуу? Заа, мэндэ һайхан уу? Мэндэ аятай байнуу? Һайн уу? Сайхан намаржана уу? Сайхан намаржажа байнуу? гэхэ мэтэ.
Мэргэжэлэй мэндэ гү, үреэлэй мэндэ гэжэ байха. «Хонин һүтэй болоо гү?», «Гүүн һүтэй болог» гэхэ мэтэ.
Ан абалиин уластай дайралдахадаа: «Хангай хэшэг ехэ гү? Ганзага тоһотой болог!» гэхэ мэтын олон һайхан мэндын үгэнүүдые һурахые хүсэдэг.
Монголой эрдэмтэ Одбагмад багшын зохёоһон «Монгол арадын мэндэшэлэлсэхэ, хүндэ-лэлсэхэ, талархаха ёһон» гэһэн ном соо тодорхойгоор мэндын ёһонууд тухай бэшэгдэнхэй.
Айлшалха, айлшалуулха ёһо
Айлай газаа ошоод, моринһоо буунгүйгөөр «Нохой хори аа!» гэжэ хэлэдэг. Айлай эзэн гү, али хүүгэд багашуулһаа хэн нэгэниинь гаража, нохойгоо хоридог. Айлшан хүн нохойгоо хорижо ерэтэрынь, моринһоо буунгүй байдаг.
Хүнэй гаража, айлай эзэн үгы гэжэ хэлэхэдэнь, айлшан моринһоо буунгүй, ондоо айлда буудаг. Айлай нохой сохихо ёһо үгы. Ехэ зуудаг нохойн байгаа һаа, үлдэдэг.
Айлшаншье байг, энэ айлай түрэлэйньшье хүн байг, айлда гэнтэ орохо ёһо гэжэ үгы. Айлда ерээд, газаань хии ханяан, гэртэ байһан хүндэ абяа үгэдэг ёһотой.
Хүдөөгэй монгол айлнууд үүдэеэ ямаршье сагта суургалдаггүй. Үүдэниинь ходо нээлтэтэй байдаг. Тиимэһээ айлшан хүн айлда ороходоо, үүдыень тоншохо ёһо үгы.
Хүндэтэй ехэ айлшанай ерэхэдэ, угтажа буулгаад, морииень абажа уяад, гэртээ урин, үүдэеэ нээжэ үгэдэг.
Айлшалжа ерэһэн хүн айлда буу, ташуур, зэбсэг барин ородог-гүй. Малгайгаа һэхээд, тобшоёо тобшолоод, жэгдэ алхалан гэртэ ородог. Бүһэдөө хутагатай һаа, хутагаяа буулган унжуулаад ородог.
Айлай богоһо баруун хүлөөрөө урид алхан ородог. Айлда ороһон хойноо мэндэшэлэлсэдэг. Богоһо алхаадүй байхадаа гү, али газааһаа мэндэшэлээ һаа, ёһоёо алдаһан болохо.
Айлшанай гэртэ оромсоор, һуудал заажа үгэдэг. Һуудал заажа үгөөдүйдөө гэрэй эзэн һуудаггүй. Айлшандаа сагаан шэрдэг дэбдижэ хүндэлдэг юм.
