- Сэржу Загдаевна, уг гарбалаараа хэзээ һонирхожо, хэды онһоо бүридхэжэ эхилээ һэмта?
   - Залуу ябахаһаа угаараа һонирходог, хүнүүдэй хэлэһэн юумэ толгойдоо хадуужа абадаг байгааб. Урдань эгээ түрүүн хэнэй хэмши, нагасашни хэн бэ гэжэ асуудаг байһан гээшэ бэд даа. Тэрээнһээ эхилээд, хадуужа абаһан байгдана. Хожомыньшье бүдүүн болоод, хүгшэрөөдшье, хүнэй һурахада мэдэхэтэй ябаха юм гүб гэжэ бодомжологдодог. Жэшээнь, мэдэлшэн нэгэ юумэ хэлэжэрхихэ, һуражархиха, тиихэдэнь һүүлдэ хүүгэдни яагаад бэдэрхэ, олохо гээшэб гэжэ һанаха ушартай болоно.
Уг гарбалаараа һонирхожо ябахада, юун бэ даа, ямар бэ даа баримта олдоод лэ байдаг байна. Хэн нэгэн угай бэшэг үгэжэрхихэ. Тиигэжэ нагаса эжынгээ абын талаар хэдэн тээһээ угай бэшэгтэй болошоо һэнби.
Нагаса аба, эжынгээ, хүгшэн аба, эжынгээ аба эжынэрэй – найман хүнэй угай бэшэг суглуулжа бэшэнэб. Энэ найман хүн хаанаһаа гараһан гээшэб, ямар угай байгаа бэ гэжэ ухашалааб. Зариманайнь угай бэшэгүүд бэлээр олдоногүй.
   - Тиихэдээ мүнөөшье бэдэрэлгын ажал ябуулна болоно бэзэт?
   - Бэдэрэлгын ажал оройдоо дүүрэхэеэ һананагүй. Уг гарбал тухайгаа бэдэржэ, архивуудта хандахада, хүнүүдэй түрэһэн он жэл тухай юу хээн бэшээтэй байдаг байна. Агынгаа архивта оло хандадагби, намда ходо туһалдаг. Шэтын архив руу нэгэ долоон хоногто ябааб. Улаан-Үдын архив руу хоёр үдэр харгылааб. Тэндэ, бэшэшье архивуудта олонхи саарһа дансанууд, баримтанууд хуушан монгол хэлэн дээрэ бэшээтэй байна.
   Улаан-Үдын архивта тусгаар һайн материалнуудые олохоор. Тэндэһээ би бодонгууд угайхид тухай 1790 он хүрэтэр баримтануудые хаража, нагаса талынгаа зоной түрэһэн он жэлнүүдые оложорхёо һэм.
   Анхан Агамнай Буряад орондо хабаатай байгаа гээшэ бэд даа. Тэрэ үедэ ажаһуугшадай тоо бүридхэхэ ажал ябуулһан байхадань, агынхид тухай баримтанууд тэндэ хадагалагдана. Ород хэлэн дээрэ болгоһон 1860-аад онуудай бэшэлгэ Улаан-Үдын архивта олоо бэлэйб. Маанадта, Агадамнай, 1860-аад онуудай юумэн үгы, булта тиишээ эльгээгдэһэн шуу. Шэтэдэ юумэн олдохол байна, зүгөөр хомор, байхадаал – баһа хуушан монгол хэлэн дээрэ.

You have no rights to post comments