- Ажима Балданжамсоевна, мэргэжэлтэ һайндэрөөртнай амаршалая. Педиатр хадаа хүүгэдэй энхэ элүүрые хамгаалдаг эмшэн болоно. Хүүгэдтэй хүдэлхэдэ ямар бэ?
- Педиатр гээшэ ганса хүүгэдтэй бэшэ, тэдэнэй түрэлхидтэй хүдэлдэг эмшэн. Томо болоһон хүүгэд өөһэдөө педиатрта хандадаг, харин багахан хүүгэд гэртэхинтэеэ ерэжэ, туһа, арга абана бшуу.
- Залуу эжынэр хүүгэдэйнгээ гурбатай болотор гүрэнэй тэдхэмжэ абана. Энэ тэдхэмжын үгтэжэ эхилһээр, хүүгэд олон мүндэлнэ гү?
- Бидэ олон хүүгэд мүндэлһэй гэжэ хүлеэдэгбди. Теэд адаглахада, һүүлэй жэлнүүдтэ хүүгэд олон болоногүй. Гүрэнэй тэдхэмжын ашаар хүүгэд олон болохо гэжэ найданабди.
- Мүнөө хүүгэд олоор хамшаглана гү?
- Намарһаа эхилээд, газаа халтал хүйтэн уларилай тогтоходо, хүүгэдэй дунда ОРВИ үбшэн дэлгэрдэг. Тэрэнэй хажуугаар мүнөө ковид гэжэ шэнэ үбшэнэй тахал таража, Үбэр Байгалай хизаарта бэлэгүй байдал тохёолдонхой. Мүнөө энэ үбшэнэй тахалай 4-дэхи «долгин» боложо байна, ковидта нэрбэгдэһэн үбшэнтэдэй тоо нэмэнэ гэжэ бүгэдэндэ мэдээжэ. Үхибүүдэйш дунда коронавирусаар үбдэлгэ үсөөн бэшэ. Аймаг дотор нэгэ үдэр соо 37 хүүгэдэй ковидаар үбдэһэниинь элирүүлэгдээ һэн. Энэ ехэ тоо. ОРВИ гэнгүй, ганса ковид тухай хэлээ һаа, мүнөө үдэр бүри 10-20 хүүгэдэй үбдэхэнь ажаглагдана. Энээнһээ боложо, һурагшад дистанционно аргаар һурана, дээдэ һургуулинууд хаагдана бшуу.
- Хүүгэдэй халуурха, хамшаглахада, гэртэхин юу хэхэ ёһотойб?
- Ханяада халуунай, хамшаг үбшэнэй ямаршье һаа шэнжын (симптом) байбал, гэртэхин заабол эмнэлгын газарта хандаха ёһотой. Үбшэнэй тахалай һүжэрөөд байхада, олон хүнэй суглардаг газарнуудаар хүүгэдээ ябуулхагүй, айлаар зайлгахагүй, гэртээ хүн зониие суглуулхагүй – бүлөөрөө амяарлаха гэжэ оролдохонь шухала. Гэбэшье гэрэйнгээ хорёоһоо гарангүй, газаагуур сэбэр агаараар амилжа байха, зүб мүрөөр эдеэлхэ, сагай уларилда тааруугаар хубсалха хэрэгтэй. Һүниин тэн болотор телевизор, телефоноо хаража байхагүй, зүбөөр амарха, саг соогоо һайнаар унтаха ёһотой. Тиимэһээ гэртэхин үдэрэй гурим сахюулха, мяха, овощ, фрукт, һүн г.м. эдеэгээр зүб, хэм соонь хооллуулха ёһотой.
Хэрбэеэ хайшааб даа заатагүй ошохо хэрэгэй гарабал, бэеэ үбшэнһөө хамгаалхын тула баг, перчатка заабол үмдэхэ, антисептик хэрэглэхэ ушартай. Юрын эдэ дүримүүдые сахибал, аша туһатай байхал даа. Мүн һэргылэлгын тарилга абыт даа гэжэ гэртэхиндэ хандаха байнаб. Тарилга абаһан зон үбдөөшье һаа, бэшэ зондо орходоо хүнгэнөөр эдэгэхэ, үхэлһөө лаб аршалагдаха юм.
Эмшэндэ хандангүй, өөһэдөө мэдээд, хүүгэдээ аргалнабди гэжэ тон буруу. Зарим гэртэхин өөһэдөө мэдээд, антибиотик хүүгэдтэ уулгажа байдаг. Бэеыень, үбшэнииень бүри доройтуулжа магад.
- Саг үргэлжэ үбдэдэг хүүгэдэй иммунитет яажа шангадхахаб?
- Хэрбэеэ үхибүүн сентябрь-октябрьһаа апрель-май һаранууд болотор 4 дахин ханяаба халуурбал – бараг үзэгдэл. Зүгөөр тэрээнһээ оло дахин, байд гээд лэ үбдэдэг хүүгэд иммунитедээ шангадхахын тула бэеэ һорихо, гимнастика хэхэ, саг үргэлжэ сэбэр агаарта гараха ёһотой. Мүнөөнэй сагта хүүгэд ехэ хүдэлсэгүй, хүүгэдэй сэсэрлиг, һургуулидаа ошоо ерээл һаа, бэшэндээ телефонһоо нюдөө таһалангүй, диван гү, орон дээрээ гү бохииһон һууна гээшэ бэд даа. Энэ энхэ элүүртэнь, бэеынь хүгжэлтэдэ ехэ муу нүлөөтэй. Тиимэһээ тон халууржал байгаагүй һаа, газаа сэбэр агаарта наадажа, гүйлдэжэ ябаа һаань дээрэ. Гадна гэрээ һалхитуулжа, сэбэр агаар оруулха, гэр байраяа сэбэрлэжэ байха ёһотой.
- Телефон, компьютер гэхэ мэтэ хэрэгсэлнүүдэй муу нүлөөн тухай уншагшадтамнай һануулжа үгыт.
- Ёһоороо үхибүүд үдэрэй 15 минутаһаа удаан телефон, гаджедүүдые харахагүй гэһэн эрилтэтэй. Теэд ямар хүүгэд мүнөө энэ эрилтэ дүүргэнэб даа? Гэртэхин ажалдаа сүлөөгүй ябана, тиихэдэнь үхибүүн гэртээ үлэхэдөө, хэдэн часаар компьютер гү, али телефон хараад һуушана. Энээнһээ боложо, хүүгэдэй нюдэнэй хараа муудана, психологидонь муугаар нүлөөлжэ магад. Тэдэ гаджедэй «мэдэлдэ» орохоһоо, тэрээнһээ дулдыданги болохоһоо гадна элдэб муу удхатай мэдээсэл уншажа, мэхэ, худал хуурмаг чат, сайтнуудта орожо гү, али хүүгэдэй психикэ «эбдэхэ» аймшагтай юумэ хаража болохо. Тиимэһээ иимэ хэрэгсэлнүүдые хараха сагыень гэртэхин заатагүй хизаарлаха, хинажа байха ёһотой.
- Эхэнэрнүүд, илангаяа һая нарайлһан залуу эжынэр педиатрта ямар асуудалнуудтайгаар хандадаг бэ?
- Хэдыдэхеэ хүнгэрһэн эхэнэрнүүд хүүгэдээ ажаллаха дүй дүршэлтэй болоод байдаг. Түрүүшынхеэ түрэһэн эжынэр нарай үхибүү яажа мансылхаб, яагаад хүхөө абхуулхаб, ямар температуратай уһанда бэеыень угаахаб, эхэ хүн юу эдихэб, ямараар хооллохоб гэхэ мэтэ асуудалнуудаар һонирходог. Тиихэдэнь бидэ ойлгуулха, туһалха гэжэ оролдодогбди.
- Һайнта даа.
Долгор РАДНАБАЗАРОВА.
