Уушханай ханяаданай (туберкулёз) хойшолонгуудта олониитын анхарал хандуулхын, үбшэнhөө hэргылхын тула жэл бүри мартын 24-дэ Бүхэдэлхэйн уушханай ханяадантай тэмсэлгын үдэр тэмдэглэгдэдэг. Энэ үдэрѳѳр дашарамдуулан, Дулдаргын аймагай түб больницын фтизиатрическа кабинедэй дээдэ категориин эмнэлгын сестра Саяна Митуповатай хѳѳрэлдѳѳ эмхидхэhэн байнабди.
- Саяна Намсараевна, Дулдаргын аймагай больницада олон жэл хүдэлжэ байнат, медсестрагай мэргэжэл шэлэһэнээ хөөрэжэ үгыт.
- Дулдаргын аймагай Алхана нютагта 1978 ондо түрэhэнби. 1997 ондо Шэтын эмнэлгын колледждо «Сестринское дело» мэргэжэлдэ hуража дүүргээб. 1998 ондо Дулдаргын аймагай түб больницын терапевтическэ участогай медсестрагаар ажаллажа эхилээб. 2000 оной май hараhаа фтизиатрическа таһагай медсестра болооб. Үнгэрэгшэ жэл дээдэ категори баталааб. 21 жэлэй туршада фтизиатр Галина Дамдиноватай суг хүдэлѳѳб.
С.Митупова (баруун гарhаа), Г.Дамдинова.
Дулдаргын аймагай больницын эмшэд.
- Флюорографиин кабинет ажалда хэрэгтэй бүхы түхеэрэлтэнүүдээр хангаатай гү?
- Урдань фтизиатрическа таһаг поликлиникэһээ аминдаа байшантай hэн. Тиигээд 2008 ондо инфекционно таһагта шэнэ залгалаа байшанай нээгдэхэдэ, фтизиатрическа таһаг тиишээ зѳѳһэн юм. Таһаг соомнай шэнэ эд бараан бии, компьютераар хангагданхай. 2019 оной ноябрь hарада негатоскоп гэhэн рентген буулгабаринуудые тодорхойгоор харуулдаг тусхай эмнэлгын түхеэрэлтэтэй болообди. Харин рентгенкабинедтэ уушханай үбшэ элирүүлдэг түхеэрэлтэнүүдынь хуушараа. Шэнэ түхеэрэлтэтэй болохо түсэбтэйбди, гүрэнэй программада ороhон, удаан лэ хүлеэхэ байхабди. Флюорографиин кабинет гүрэнэй программаар 2019 ондо цифровой түхеэрэлтэтэй болоhон. Бидэ рентген ба флюорографиин кабинедүүдтэй суг ажалладагбди, тэндэ 20-ёод жэлэй дүршэлтэй дээдэ категориин рентгенолог Нима Дашибалов, рентген-лаборантнууд Ульяна Шариева ба Цыден Цыденжапов, картотекэ ябуулдаг медсестра Татьяна Лхасаранова гэгшэд хүдэлдэг.
- Уушханай ханяадан тухай тайлбарилжа үгыт.
- Халдабарита үбшэнүүд агаараар дамжадаг гэжэ мэдээжэ. Табаг, хубсаhан, унтари хэбтэриин хэрэгсэл, ном г.м. юумэн дээрэ үбшэ һүжэрѳѳдэг микробууд байжа болохо. Үүдхэгшэнүүд (возбудители) хүнэй мэнгир (мокрота) соо 2,5 һара, номой хуудаhан дээ-рэ 3-4 hара, сыр соо 9 hара хүрэтэр амидарха шадалтай. Наранай ба ультрафиолетовэ элшэ доро микробууд түргэн үгы болодог, наранай сэхэ тудаһан элшэ доро микробууд 5 минутын туршада үхэдэг. Дезинфекциин хэрэгсэлнүүдhээ эгээл туһатайнь гэхэдэ, хлортой хэрэгсэлнүүд юм.
Нохой, миисгэйнүүд уушханай ханяадаар үбдэдэг, тэдэ баhал үбшэ халдахаажа болохо.
Ханяаһан, найтааһан хүн уушханай ханяада халдахаажа магад. Микробууд элдэб янзын эрхэ нүхэсэлдэ тогтууритай. Жэшээнь, мэнгир соохи микроб 75 градус халуунда 30 минута, 100 градуста 5 минута тэсэдэг. Уушханай ханяаданай түрүүшын шэнжэ тэмдэгүүд хадаа бэе hуларха, шэмхэлүүртэхэ (недомогание), хүн 37,2-37,5 градус хүрэтэр халуурха, шалхаг ханяаха, магадгүй шуhатайгааршье ханяажа болохо.
Үбшэн зоной 25-35 хубинь, илангаяа үбшэнэй эхиндэ, эмнэлгын газарта хандадаггүй, юундэб гэхэдэ уушханай ханяадан эли, тодорхой шэнжэ тэмдэгүүдгүй байдаг. Бактери хүнэй бэе соо ороод, таарамжатай байдалда үдэжэ, хорото зүйлнүүдые гаргажа эхилдэг.
Хэдэн аргаар (нёлбоһоор, шээһээр г.м.) халдабари дэлгэрдэг. Тиибэшье шанга иммунитедтэй хүн ехэнхидээ халдадаггүй, заабол үбдэхэ гэжэ байхагүй. һула иммунитедтэй зон уушханай ханяадаар бэлээр үбдэдэг.
- Уушханай ханяаданда ямар бүлэгэй зон нэрбэгдэдэг бэ?
- Архи, хара тамхи хэрэглэдэг зон диилэнхидээ нэрбэгдэдэг. Тэдэ жэлэй хоёр дахин флюорографи гарадаг. Мүн түрмэhѳѳ сүлѳѳлэгдэhэн, социальна талаар муу байдалтай зон, тиихэдэ уушханай ханяадатай хүнтэй холбоотой байhан, хээлитэй ба нарайлhан эхэнэрнүүд, ужаг (хроническа) үбшэнтэй хүнүүд болоно. Бэеын ба сэдьхэлэй гэмтэл абаhан, стресстэ ороhон, тиихэдэ турахаяа ехээр оролдоhон заримашуул туберкулёздо баһал диилдэхэ байна.
Үбшэнэй эхиндэ аргалхада, түргөөр, үрэ дүнтэйгөөр эдэгэдэг. Хэрбээ ужаг үбшэнтэй байгаа һаа, удаан - хэдэн hара, хэдэн жэл эмнэлгэ абажа, hайн болодог юм. һая эхилһэн үбшэн ехэ мэдэгдэдэггүй, зон уушханай ханяада элирүүлхэдэ, маргадаг.
- Уушханай ханяада элирүүлдэг арганууд, эмшэлгэ тухай хѳѳрыт даа.
- Уушханай ханяада элирүүлхэ арга - манту табилга ехэ һайн байдаг. Жэл бүри үхибүүдтэ, томошуулда үбшэнһөө һэргылжэ, эмнэлгын шалгалта гараха шухала бшуу. 2009 онhоо диаскинтест хэдэг болоо, энэ хадаа халдабарита үбшэ эхин шатада элирүүлдэг шэнэ арга юм.
Үхибүүдые үбшэнhөө hэргылхын тула тарилга хэхэ хэрэгтэй. Түрүүн нарайлалгын гэртэ 3-7-дохи үдэртэ, hүүлдэнь 7 наhа хүсэхэдэнь таридаг. Хүүгэдтээ БЦЖ вакцина табюулхаяа арсаха хэрэггүй. Хэрбээ рентген-зураг дээрэ уушханда хубилалтануудай байбал, зон үбшэ тодорхойлхын тула Шэтэ ошодог. Ага тосхондо оршодог уушханай ханяадатай үбшэнтэдые аргалдаг хизаарай больница руу стационарта арга абахыень эльгээдэгбди.
Гүрэнэй программаар жэл бүри уушханай ханяаданда нэрбэгдэһэн хүнүүд санаторинуудта нэгэ, хоёр, гурба hарын туршада түлбэригүйгѳѳр аргалуулдаг. Хара далайн эрьедэ, Краснодарай хизаарай Геленджик хотодо оршодог «Голубая бухта» ба Алтай Республикын Чемалай аймагта «Чемал» санатори ошодог. Нёдондо хоёр үбшэнтэд ба нэгэ контактна хүн аргалуулаад ерээ hэн.
(Дэлгэрэнгыгээр "Толоной" 11-дэхи дугаарта).
Цымжидма ДОЛГОРОВА.
