Тойрогой Захиргаанай АПК-гай таһагай мал ажалай талаар гол мэргэжэлтэн Николай Цыремпиловэй мэдүүлһээр, хизаарай ба хүршэ Буряад Уласай болон нютаг можонуудай мал үзэс-хэлэндэ асарагдаагүй. Эндэ гол шалтагаан гэхэдэ, ветеринариин һалбарида Хуули шангаржа, ондоо нютагууд малаа асараагүй бшуу. Урда жэлнүүдтэ аяар холоһоо – Алтай, Буряад, Тыва, Хальмаг уласуудһаа, Примориин хизаарһаа мал асарагдажа, үзэсхэлэн шэмэглэдэг һааб даа. Буряад Уласай Яруунын аймагай Ульдурга һууринай малшад нарин нооһотой бүүбэй үүлтэрэй хонидые үсхэбэрилдэг. Буряад Уласта гансал үүлтэртэ ажахы үлэнхэй. Бэшэ тээ үүлтэртэ ажахынууд үгы. Үбэр Байгалай хизаарай бусад аймагуудта үүлтэртэ ажахынууд үсөөн боложо байна. Манай тойрогто үүлтэр һайжаруулгын ажал эрхимээр ябуулагдана. «Гэрэл», «Родина» ажахынууд агын үүлтэрэй шэрүүн нооһотой хонидые үсхэбэрилдэг. «Түншэ», «Соло», «Хүнхэр», «Ушарбай», «Хүһөөшэ», «Урда-Ага», Кировэй нэрэмжэтэ ажахынууд забайкалиин нарин нооһото үүлтэрэй хонидые арьбадхана.
Тойрогой ажахынууд үзэсхэлэндэ хабаадахын тула малаа ажаллажа, туйлай ехэ хүдэлмэри ябуулдаг гээшэ. Ажахынуудай хүтэлбэрилэгшэдтэй, мэргэжэлтэдтэй уулзажа, малаа үзэсхэлэндэ бэлдэлгын онол арга, нюусанууд тушаань мэдэхэ болообди.
Түрүүлэгшэ малаа газаагаа байлгаад ажаллаа
Могойтын аймагай «Хүһөөшэ» ажахы үзэсхэлэндэ хабаадажа, жэл бүри гэхээр эрхимүүдэй тоодо ородог. Энэ болбол тус ажахын малшадай, зоотехнигүүдэй, малай аргашадай, үрэ-жүүлэгшэдэй һайнаар ажал ябуулһанай үрэ дүн болоно. Ажахын түрүүлэгшэ Доржи Батомункуев манда иигэжэ хөөрэбэ: «Ажахымнай намарһаа эхилжэ, үзэсхэлэндэ хабаадуулха малаа илгажа, аминдань хаадагбди. Илгаһан мал гэхэдэ, хуса, эрье, зуһаг, түлгэ, эхэ хонин болоно. Тэдэнэй дунда үзэсхэлэндэ оло дахин хабаадаһан хусанууд дайралдадаг. Хүгшэрһэн эхэ хонидоо хаадаггүйбди. Малшадтаяа хаража, шалгажа, шэнжэлжэ үзөөд, отараһаа шэлэдэгбди. Тон һайн мал шэлэхэ гээшэ баһал ажал гэжэ хэлэхэ шухала. Мэргэжэлтэд малайнгаа нооһоной шанарай, шэгнүүрэй, сэбэрэйнь, үүлтэрэй г.м. талаар эрилтэнүүдые шалгадаг. Тэдэнэй зүбшөөл үгэхэдэ, шэлэһэн малаа ажалай баян дүршэлтэй, найдамтай бэрхэ малшадта абаашажа, ажаллахыень орхидогбди. Ажахымнай малшад – барандаа шахуу үни сагһаа малда ябажа байһан зон. Малшаднай ажахынгаа залуу мал ажаллажа, hайн үүлтэрэй эхэ хонидой болон хусануудай отарануудые оло дахин байгуулhан. Малшадай буусада үүлтэр hайжаруулгын хүдэлмэринүүд ябуулагдадаг байhан юм. Үнгэрэгшэ намар малшадтаа сүлөөгүй ажалайнь хажуугаар хонидые үзэсхэлэндэ бэлдэхэ даабари үгэхэгүй гэжэ шиидээ һэм. Тиин Шэтэ абаашаха малаа гэртээ хаажа, өөрөө ажаллааб. Тиигэжэ бүхэли намар, үбэл, хабар малаа шахажа, тобир тарган болгообди. Тииһэнэй ашаар ажахымнай хонид гурбадахи һуурида гараһан байна. «Хүһөөшэ» ажахы 2009 ондо нютагай нарин нооһотой хонидые үсхэбэрилдэг племрепродуктор болоһон түүхэтэй. Сибириин ба Алас Дурнын үүлтэртэ хони ямаадай үзэсхэлэндэ Хүһөөшымнай эхэ хонид, зуһаг, түлгэ, хурьгад, хусанууд алтан ба мүнгэн медальнуудта хүртэдэг. Ажахымнай тус үзэсхэлэндэ нэгэтэ бэшэ түрүү һуурида гаража, авто-унаа гол шанда хүртэһэн габьяатай».
Дэлгэрэнгыгээр «Толон» һониной 26-дахи дугаарта уншагты.
