Балжана нютаг
   Аяар холын 1795-1797 онуудта Россиин баруун нютагуудһаа Үбэр Байгалай хизаар руу зөөжэ ерэһэн зон Балжанада түрүүшын гэрнүүдые бодхоожо эхилһэн. Тиихэдэ залуу эдэбхитэн Александр Тимофеев барилгын ажал ударидаһан байна. Голой эрьедэ, ан амитадай ажамидардаг ой модоной хажууда багахан һуурин байгуулаа һэн. Гоё һайхан байгаалитай газарта түбхинэһэн зон эбэртэ бодо мал, гахай үсхэбэрилөө, таряа ургуулдаг болоо. Агууехэ Октябриин Хубисхалай урда тээ Балжана нютаг ажаһуугшадайнгаа тоогоор эгээл томо нютаг ябаа. Тэрэ холын сагта Балжанада 350 үрхэтэ айл, 470 хүн ажаһуугаа.
   Балжана һууринай мүнөөдэрэй байдал тушаа нютагай захиргаанай толгойлогшо Клавдия Зубарева хөөрэжэ үгөө һэн. Нютаг дотор дунда һургуули, соёлой байшан, номой сан, хизаар ороноо шэнжэлэлгын музей, хүүгэдэй сэсэрлиг, фельдшерско-акушерскэ пункт, түймэр саралгын часть г.м. эмхи зургаанууд ажал ябуулдаг юм. Толгойлогшо Клавдия Анатоль-евнагай мэдүүлһээр, эндэ 786 хүн ажаһууна. Тэдэнэй 157-иинь наһатайшуул, 120-иинь үхибүүд болоно. Балжана нютагай ажаһуугшад урданайнгаа ёһо заншал, соёл болбосорол алдангүй, улам саашань үеһөө үедэ дамжуулжа ябадаг гээшэ. Балжанын соёлой байшан халбагаар хүгжэм гаргадаг (ложкари) ансамбляараа ба арадай зэмсэгүүдэй оркестрээрээ холо ойгуур мэдээжэ байһан юм. Энэ нютагта Дулдаргын аймагай, тойрогой, хизаарай хэмжээ ябуулганууд эмхидхэгдэжэ байдаг.
   1985 ондо Балжанын дунда һургуулида түүхын ба хизаар ороноо шэнжэлэлгын музей нээгдэһэн. РСФСР-эй габьяата багша, хизаар ороноо шэнжэлэгшэ Валерий Тимофеев тэрэ музей байгуулһан. Тимофеевтэн гэжэ обогтой зон Балжанада эгээл олон.
   Балжанын дунда һургуули - Шэтын можо дотор анха түрүүн баригдаһан һуралсалай гуламтануудай нэгэн. Архивай баримтаар, 1907 ондо эхин шатын һургуули нээгдэһэн түүхэтэй. 1952 ондо долоон жэлэй һургуули болгогдожо, Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай ветеран Батомунко Цырендоржиев Агада хүдэлжэ байһанаа, захиралаар ажаллахаяа Балжана эльгээгдэһэн. Тэрэ арбан жэл тухай хүдэлһэн намтартай. Тэрэнэй һүүлдэ Павел Игнатьев, Баир Базаров, Елизавета Кошелюк, Павел Лысенко, Зинаида Пылёва, Ольга Давыдова ба бусад элдэб үе сагуудта захиралаар ажаллаһан. Балжанын дунда һургуули дүүргэжэ, дээдэ гарай эрдэмтэд, олондо мэдээжэ болоһон зон бии. Зарим тэдыень нэрлэбэл, Павлин Коробков - «Шахтёрская слава» медальнуудай дүүрэн кавалер, Ленинэй орденоор шагнагдаһан, Галсан Болотов - эрдэмтэн, Буряадай гүрэнэй хүдөө ажахын институдта ажалладаг, Владимир Тимофеев - Россиин армиин подполковник, Пётр Гурулёв - МВД-гэй ветеран, Александр Бусоедов - тамиршан г.м.
   Хүүгэдэй сэсэрлигтэ 45 багашуул ябадаг. Дунда һургуулиин, хүүгэдэй сэсэрлигэй, фельдшерско-акушерскэ пунктын, соёлой байшанууд һэльбэн шэнэдхэлгэдэ орохоор болонхой. Илангаяа соёлой байшан аварийна байдалда байна. Зундаа броогой ороходо, орой дээрэһээ дуһаалха, палааха үмхирэнхэй. 2025 оной заһабарилгын программада оруулагдаһан аад, зурагдашаһан байна. Тиибэшье балжанынхид соёлой байшан соо сугларжа, наада эмхидхэдэг зандаа.

You have no rights to post comments