Цыпелма Цыбеновна ялас гэмэ, баян намтартай наһа наһалаа. Агын тойрогой больницада 40 жэлэй туршада ажаллаһан. 1988 ондо наһанай амаралтада гараа. Эрдэмэй шэнжэлэлгэнүүдые хэдэг, ганса өөрынгөө албан бэшэ, мүн тойрогой бүхы элүүрые хамгаалгын һалбари хүгжөөхые эрмэлзэдэг байһан. Волгоградта 1966 ондо болоһон Бүхэсоюзна офтальмологуудай III съездын делегадаар һунгагдаһан, Буряадай врачнуудай съездын делегадаар – хоёр дахин. 1961 ондо Ажалай Улаан Тугай орденоор, «Шэн зоригтой ажалай түлөө. Владимир Ильич Ленинэй түрэhөөр 100 жэлтэй дашарамдуулан», ойн баярай медаляар шагнагдаа. 1967 ондо «РСФСР-эй габьяата врач» нэрэ зэргэдэ хүртөө, 2002 онһоо – Агын Буряадай автономито тойрогой хүндэтэ эрхэтэн.

   «1922 он. Хялын голоор тобойгшо Хатан Хушуунай бооридо түбхинэһэн абхан харгана омогой Гомбын Цэбээнэйхи басагатай боложо, Цыпелма гэжэ нэрлээ бэлэй…» - гээд сэтгүүлшэн Цыбегмит Дамдинжаповагай 1998 оной «Толон» һониндо хэблүүлһэн толилолго соо уншанабди. Түрэһэн энэ газарынь мүнөөнэй «Согто-Хангил» хүдөө һууринай дэбисхэр дээрэ оршоно. Гэртэхиниинь юрын лэ малшад байгаа бшуу. Хонин hүрэгөө зунай халуунда майлын үндэртэ тиирүүлhээр, үбэлэй хүйтэндэ үбдэгсөө саһа махаһаар, Цыпелма басаганай үхибүүн наһан үнгэрөө. 1931 оной намар hургуулида орохо болоходоо, Цыпелма ехээр хүхеэ бэлэй.

   1942 ондо 12 басагад Агын 1-дэхи дунда һургуули дүүргээ. Фашистнуудтай дайнай үе. Хүшэр хүндэ саг… Багшанар дутаха, тиимэһээ эдэ басагад булта багшын богони болзорой курснуудые гараад, һургуулиин аттестадтай суг багшын үнэмшэлгэтэйнүүд болоһон ха. Тэдэниие тойрогой һургуулинуудта эльгээгээ… Мүн лэ эмнэлгын кадрнууд тухай асуудал саг үргэлжэ бодожо байха. Тиимэһээ окрисполкомой түрүүлэгшэ Н.Б.Бадмажабэ ба тойрогой элүүрые хамгаалгын таһагые даагша Г.С.Санжимитупов 5 басагадые эмнэлгын дээдэ hургуулида эльгээхэ гэжэ шиидээ. Тэдэ 12 басагадһаа Цырегма Пильжитовае, Цыпелма Цыбеновае, Цырен-Дулма Номогоновае, Дарима Балдановае ба Цыбегмит Ямановае шэлэһэн байнад. Басагад Эрхүү хото ошоо. Хамтын байрада түбхинөө…

   1947 ондо басагад врачай дипломтой ерээ. Ц.Ц.Цыбенова Согто-Хангил нютагта амбулаторно врачаар ажалайнгаа намтар эхилһэн байна. Дайнай hүүлээрхи саг, материальна баазын болон эмүүдээр хангалгын тон муу байһаниинь эли. Нэгэ хэды сагай үнгэрһэн хойно тойрогой элүүрые хамгаалгын таһаг шэнэ мэргэжэлтэдэй һууринуудые байгуулха тухай шиидхэбэри абаба. Тэдэниие нютагай врачнууд эзэлхэ ёһотой гэлсээд, Цыпелма Цыбенова – нюдэнэй аргашан, Цырен-Дулма Номогонова – оториноларинголог, Цырегма Пильжитова – фтизиатр, Дарима Балданова дерматовенеролог болоо.

   Түрүүшын мэргэжэлтэ врач-окулист, Агада нюдэ аргалха албанай һуури табигша Ц.Ц.Цыбенова хооһон газарта гэхээр ажалаа эхилһэн. Тэрэ үедэ ажаһуугшадай дунда эгээл ехээр дэлгэрһэн нюдэнэй үбшэн гэхэдэ, трахомо һэн. Гарай хуушан офтальмоскоп болон трахоматозно үндэгэ татажа абаха пинцет баринхай Цыпелма Цыбеновна түрүүшынгээ жэл соо бүхы ажаһуугшадаа шэнжэлһэн байна.

   Цыпелма Цыбеновна Москвагай 1-дэхи эмнэлгын институдай бааза дээрэ нюдэнэй үбшэнүүдээр клиническэ ординатурада 1952 онһоо 1955 он болотор һураад, тойрогоо бусажа, катаракта ба глаукомо үбшэнүүдтэ операцинуудые хэжэ эхилһэн…

   Саг үргэлжын хэблэлнүүдтэ Цыпелма Цыбеновнагай толилолгонууд гарадаг һэн. 2000 оной январиин 26-да «Забайкальский рабочий» һониндо ута бэшэ аад, ялас гэмэ наһаяа Агын Буряадай тойрогой элүүрые хамгаалгада үгэһэн эрхим врач Матрёна Клименко тухай «Не забудем эти руки…» гэhэн багахан толилолгонь «нара хараа». Тэрээн соо врачнууд ямар эрхэ нүхэсэлдэ, яагаад хүдэлдэг байгааб гэжэ хуряангыгаар, зүгөөр гүнзэгыгөөр зураглаатай: «Тэрэ үедэ бидэ зэргэ гү, али хэмһээ үлүү саг соо ажал ябуулһанай түлөө нэмэлтэ мүнгэ эридэггүй байгаабди. Эмшэдэй салин тон бага, тиимэһээ булта үмсын хамһабариин ажахы баридаг һэмди… Нэгэтэ Матрёна Григорьевнатай Могойтын аймагаар долоон хоногой туршада санитарна машинаар ябаа бэлэйбди. Нютаг бүхэндэ үзүүлхэ зон олон, харанхы болотор хүдэлхэбди. Нэгэ һууринһаа ондоо һуурин ошоходоо, одоошье сэдьхэлээ ханан хөөрэлдэхэ саг гарахал даа… «Цыпелма, хүн шэнгеэр үдынгөө хоол бариха саг үзэхэ гээшэ гүбди?» – гэжэ асууһыень мартагшагүйб…».

   Харин Цыпелма Цыбеновна буянтай, үндэр наһа эдлэхэ хубитай байгаа, наhанайнгаа нүхэртэй 3 үхибүүдые үндылгэhэн. Аша гушанараа хараа. Хэдынэйшье сагта гараа хабсарһан, миин һуужа шадаагүй. 1998 ондо сэтгүүлшэн  Ц.Дамдинжаповагай гэртэнь ерэхэдэ, Цыпелма Цыбеновна пеэшэнэй дэргэдэ һуугаад, хибэс нэхэжэ һуугаа. Угалзаяа дүүргэхэдээ, тэрэнээ ханангяар харан байһан ха…

   Иигэжэ үхибүүн наһаяа талын уудамда үнгэргэhэн Цыпелма Цыбеновна ажаһуудалай нилээд шэрүүн эрхэ нүхэсэл гаталжа, ехэ үзэгөөр бэшэгдэхэ Врач боложо шадаад, нютаг зонойнгоо дунда тон дулаахан дурасхаал үлөөгөөл.

   Д.Д.БАЗАРОВА, Ц.Жамцараногой нэрэмжэтэ хизаарай номой сангай библиотекарь.

You have no rights to post comments