«Буряад ТВ»
«Буряад ТВ» – республика дотор түрэл хэлэеэ хүгжөөхэ талаар боложо байhан ёhото хубисхалай ехэ шухала хубинь болоно гэжэ тоосоогүй. Республикын типографиин байшан соо байгуулагдаhан hүүлэй үеын интерактивна студи дотор шэнэ канал дамжуулгануудаа бэлдэжэ эхилэнхэй. Олонхи мэргэжэлтэдынь – залуушуул. Энэнь ехэ hайшаалтай.
Эхэ хэлэеэ шэнэ сагай эрхэ байдалда тааруулан хүгжөөхэ арга боломжо залуу үетэндэ олгогдобо. Ялас гэмэ шэнэ түhөө түсэбүүдэй мүндэлжэ, оюун бэлигтэй шэнэ ододой бадарха булан байгуулагдаба ха юм.
Мүн лэ эндэ Буряадай элитэ уран зохёолшо Николай Шабаев, хэлэ бэшэгэй эрдэмүүдэй кандидат, БГУ-гай доцент Лариса Халхарова, суута хүгжэм зохёогшо Цырен Шойжинимаев, эстрадын одон Дулма Сунрапова, сэрэгэй оршуулагша ябаhан, англи хэлэнэй багша Бабасан Зондуев гэгшэд дамжуулгануудые бэлдэжэ хүтэлнэ.
Шэнэ телевидениин ашаар Үбэр Байгалай хизаарай ба Эрхүүгэй можын харагшад, одоошье, Буряадай театрнуудай зүжэгүүдтэй, концерт-наадануудтай танилсаха аргатай болохонь. Энэ хадаа олон хүнүүдэй гүн сэдьхэлэй үнинэй hанадаг хүсэлынь гэжэ эли.
Мүн лэ дэлхэйн арадуудай элдэб элитэ фильмүүд, мультфильмууд буряад хэлэн дээрэ харуулагдаха.
«Буряад ТВ» телеканалай 70% дамжуулгануудынь буряад хэлэн дээрэ гарахаар түсэблэгдэнэ. Yдэр бүриин hонинуудай хажуугаар элдэб олон зугаа нааданай, хүгжэм дуунай, уран зохёолой г.м. программанууд харагшадта дурадхагдаха. Тэдэнэй дунда мүнөөнэй «интерактив» гэhэн газаагуур үйлсын харагшадтай дамжуулганууд онсо hуури эзэлхэ юм.
Телевидениин хүдэлмэрилэгшэд ажалайнгаа хажуугаар элдэб янзын семинарнуудта, тренингнүүдтэ хабаадажа, тэдэнэй тоодо дикторэй мэргэжэлэй hуралсал гарана. Энэнь шухала, юундэб гэхэдэ тусхай телевизионно мэргэжэлтэй зон эндэ тон үсөөн.
Мүнөө дээрээ телеканал дамжуулгануудтаа хэрэглэхэ баримтата мэдээнүүдэй үгтэхэ тушаа Буряад Уласай 60 гаран элдэб эмхи зургаануудтай хэлсээнүүдые баталhан байна. Мүн лэ энэ талаар бусад регионуудтай хэлсээ зүбшэлсөө.
«Буряад ТВ» телеканал ба тэрэнэй сайт олондо мэдээсэл тараадаг хэрэгсэлнүүдэй зэргэдэ бүридхэлдэ абтаhан. Мүнөө гүрэнэй лицензитэй болохоёо бэлдэжэ, социальна сеть соо зарим дамжуулгануудаа табижа эхилэнхэй.
Оршуулагша, багша
Шэнэ телеканал байгуулха харюусалгатай ба орёо хэрэгтэ залуушуултай хамта Буряад Уласай олондо мэдээжэ, ялас гэмэ оюун бэлигтэй хүнүүд хубитаяа оруулна. Тэдэнэй тоодо лингвист, Россиин Армиин капитан зэргэтэй, сэрэгэй оршуулагша, англи хэлэнэй багша Бабасан Доржиевич Зондуев хүдэлнэ.
Б.Зондуев. Гэр бүлын архивай фото.
Ерээдүйн телевидениин хүтэлэгшэ 1968 ондо Мухар-Шэбэрэй аймагай Балта нютагта түрэhэн. Тэрэ гэр бүлынгөө табан хүбүүдэй эгээл одхон болодог. Эрхүүгэй Хо Ши Минэй нэрэмжэтэ хари хэлэнэй ехэ hургуулиин сэрэгэй оршуулагшадай таhаг амжалтатай түгэсхэhэнэй удаа сэрэгэй тойрогой генеральна штабта оршуулагшаар хүдэлhэн намтартай. Саашадаа отставкада гараад, Хяагтын аймагай дунда hургуулинуудта буряад хэлэ бэшэгэй багшаар, hургуулиин директорэй тушаалда хүдэлhэн. 2015 ондо Улаан-Yдэ хото зөөжэ ерээд, Буряад Республикын автомобильна техникумдэ хүдэлжэ эхилhэн. Тэндэ англи хэлэнэй ба ОБЖ-гэй багшаар хүдэлхын хажуугаар оюутадые сэрэгэй-патриотическа талаар хүмүүжүүлгын кружок ябуулдаг.
«Поэдүүдэй тулалдаан»
Мүн лэ Бабасан Доржиевич гол ажалайнгаа хажуугаар «Буряад-ФМ» радиодо хүдэлжэ, зохёохы ажалай дүй дүршэл нэмэhэн ушартай. Yнгэрэгшэ 2020 онhоо багшынгаа ажал орхингүй, «Буряад ТВ» каналда хүтэлэгшөөр хүдэлнэ. Түрүүшээр «Танай бэшэгүүд» гэhэн элдэб hайндэрнүүдээр ба ойн баярнуудаар амаршалгын дамжуулга хүтэлэн ябуулжа эхилhэн байна.
Мүнөө тэрэ үшөө уран шүлэгэй дамжуулгануудые бэлдэжэ хүтэлхэ үүргэтэй. Ирагуу hайхан буряад шүлэгүүд хүнэй зүрхэ сэдьхэл шэмшэрүүлэн уяруулжа, түрэл хэлэеэ шудалха эрмэлзэл түрүүлхэ эди шэдитэй. Жэшээнь, ородой алдар суута уран шүлэгшэн Евгений Евтушенко олон мэдээжэ дуушадhаа дорогүй, хэдэн мянгаад харагшадаар дүүрэн стадионуудые суглуулдаг байhан ха юм!
«Буряад ТВ» каналай уран шүлэгтэ зорюулhан дамжуулгада Сергей Доржиев, Нина Артугаева, Галина Базаржапова, Баярма Баторова гэгшэд мүнөө дээрээ хабаадаhан.
Бабасан Доржиевич саашадаа буряад шүлэгэй, мүнөөнэйхеэр, «Поэтическэ Баттл» - «Поэдүүдэй тулалдаануудые» эмхидхэн үнгэргэхэ түсэбтэй. Тэрэнэй хэмжээндэ телевидениин студи соо хоёр уран найруулагшад уулзажа, абьяас бэлигээрээ тулалдажа, хүсэеэ үзэлсэхэ. Хүтэлэгшын нэрлэhэн сэдэбүүдээр, жэшээнь, «Хэн Эхэ орон тухай шүлэгтэйб?», али гэбэл «Инаг дуран тушаа хэн уншахаб?» г.м. асуудалнуудта түргэн харюусажа, шүлэгүүдэйнгээ мүрнүүдые уран hайханаар уншаха ёhотой. Иимэ оюун бэлигэй урилдаанай, уран үгын «хас» гэмэ тулалдаанай олоной анхарал татахань лабтай.
Буряадай нэгэдэлэй хэлэн
«Буряад ТВ-дэ» нютаг хэлэ-нүүд дээрэ дамжуулганууд гараха гү?» гэhэн асуудалда Бабасан Зондуев иигэжэ харюусаба:
- Yгы, эндэ бэлдэгдэһэн бүхы дамжуулганууд гансал литературна хэлэн дээрэ ябуулагдаха юм. Энээнhээ урагша, СССР гүрэнэй үедэ, жэшээлбэл, 1970-аад онуудта булта хори хэлэн дээрэ ядамаргүй ойлголсоод лэ байгаа ха юмбибди. Литературна хэлэн – бүгэдэ буряадай нэгэдэлэй хэлэн. Манай телевидениин оршуулагша, элитэ уран зохёолшо Николай Шабаев мүн лэ литературна хэлэеэ хүгжөөхэнь шухала гэжэ онсо тэмдэглэдэг. Жэшээнь, дэлхэйн эгээл олон тоото арадтай Хитадта 100 гаран элдэб янзын нютаг хэлэнүүд дэлгэрэнхэй. Харин бүхы хитадууд хоорондоо «путунхуа» гэжэ гүрэнэй хэлэн дээрэ харилсадаг. Мүн лэ «британиин», «америкын», «уласхоорондын» г.м. хубаардаг англи хэлэнэй «BBC English» гэжэ янзань «эталонно» - гүрэнэй гол хэлэн гэжэ тоологдодог. Тиигээд эгээл эрдэмтэй, үргэн ехэ мэдэсэтэй хүнүүд эталонно хэлэн дээрэ дуугардаг гэжэ эли.
Мүн лэ ород хэлэ абажа харабал, соёл болбосоролой талаар үндэр хүгжэлтэтэй, эрдэмтэй хүнүүдэй хэлэн нютаг хэлэнүүдhээ ондоо, «пушкинай» гү, али гэбэл мүнөөнэй гүрэнэй хэлэн дээрэ хөөрэлдэдэг ха юм...
Баярма Баторова.
