Ямаршье сагта уһаар хангалга гээшэ амин шухала, хүн амитанай гол ажамидарал болоно. Дэлхэйн хамаг амиды юумэн уһагүйгөөр нэгэшье хоног байжа шадахагүй. Үбэр Байгалай, тэрэ тоодо Агын тойрог сэбэр уһанай нөөсөөр баян юм. Тойрогой ниислэл – Ага тосхон хори мянга хүрэхэгүй ажаһуугшадтай. Ага тосхоной захиргаанай мэдэлэй «Водоснабжение» гэһэн муниципальна эмхи тосхоной гол хуби ажаһуугшадые уһаар хангадаг. Тус эмхиин директорээр Базар Балданов 2009 онһоо хойшо амжалта түгэс ажаллана. Тээсгэн хүтэлбэрилэгшэтэй уулзажа, тосхониие уһаар хангалгын асуудал тухай хөөрэлдөөбди.
- Базар Кимович, «Водоснабжение» эмхиин ажал хэрэгүүдтэй танилсуулыт…
- Манай эмхидэ элдэб тушаалтай, уялгатай 30 хүн ажалладаг. Зунай сагай эхилхэдэ, 6 хүниие саг зуурын ажалда абадагбди. Тэдэ зунай хаһада хүдэлөөд, намартаа болидог. Ажалшадаймнай диилэнхи хубинь худаг дээрэ ажал ябуулдаг, 3 жолоошод, мүн электригүүд, инженер, заһабарилгын бригада, захиргаанайхид гээд болоно. Мүнөөдэрэй байдалаар, тосхоной дэбисхэр дээрэ 34, тэрэ тоодо артезианска скважинатай 12 водокачка ашаглагдана, бэшэниинь - бага худагууд. Томо худагуудһаа социальна эмхи зургаанууд: һургуули, хүүгэдэй сэсэрлиг ба олон квартиратай гэрнүүд ба бусад шулуун байшангууд хангагдана. Тосхоной котельнинүүд, «Баатар» бассейн руу хэдэн мянгаад кубическа уhан ошодог. Уһанай ябаха соргонуудай утань бүхыдөө 30 гаран модо болодог. Худагууднай саг соогоо ажаллагдажа, заһабарилагдажа байдаг. Хэнэйшье мэдэһээр, зунай сагта ажаһуугшад ехээр уһа хэрэглэдэг гээшэ. Худагуудһаа уһанай ябаха сорго татажа, зон огородой ургамалнуудаа уhална. Хорёогой газаагуур сорго манай ажалшад татадаг, харин уһа хэрэглэгшэд саашань хорёо руугаа оруулдаг шуу. Манай эмхиин ажалшад үбэлдөө елүүрнүүдые бэлдэлгэдэ, зундаа олон тоото сэсэг, ургамалнуудай клумбануудые уhалалгада, фонтануудые уhаар хангалгада хабаадалсадаг юм.
Б.Балданов.
- Худагуудһаа уһа абадаг зон олон гээшэ гү?
- Анхан томо худагуудһаа уһаар хангагдадаг зоной тоо, хэзээшье, олон байһан. Теэд сагай ошохо бүри үсөөн болоно. Шалтагааниинь тайлбарилхада, олон хүн газаагаа худаг малтуулжа, уһа гаргуулна. Жэшээнь, Садовая, Дорожная гудамжануудаар ажаһуудаг зоной олонхинь худагтай болонхой. Тэндэ уһан 5-6 метрһээ гарана. Харин хада, добо газарта ажаһуудаг зондо бэрхэшээлнүүд гарана. Шадалтай, аргатай зон 70-90 метр гүнзэгыһөө уһа гаргуулна. Ильмовая үйлсын зон 90 метрhээ гаргуулна бшуу. Тиимэһээ жэл бүри манай хангалтаһаа гараһан зоной тоо олон болоно. Уһа хэрэглэгшэдэй үсөөрхэдэ, олзо оршомнай бага болоно, гаршамнай тэрэ зандаа үлэнэ бшуу. «Водоснабжение» эмхиин ажалда уһаар хангадаг түхеэрэлтэнүүдэй хуушаралга, зайн галай, шэнгэн түлишын сэнгэй бодолго – бэрхэшээлнүүд гаражал байдаг. Зоной хандалгаар ажаһуугшадта уһан шэрэгдэдэг зандаа. «Таможни», «Дворянка», «ДСУ-5» хотонгуудаар ажаһуудаг зондо уһан шэрэгдэнэ. Ажаhуугшадта уhанай дүрбэн янзын хангалта үзүүлэгдэнэ. Пушкинай, Хабаровская гудамжануудаар ажаһуудаг зон уhаар муугаар хангагдана. Тэдэ гудамжануудаар ажаhуудаг зоной хандалгаар уhан шэрэгдэдэг. Тэрэ хотондо худаг барюулха тухай саарhа данса бэлдээтэй. Харин худаг барилгада гүрэнhөө мүнгэн hомологдоногүй. Эндэ шиидхэхээр асуудалнууд бии. Ага тосхоной дэбисхэр табан участогта хубаарилагданхай. Үдэр бүри уһа шэрэдэг авто-унаанууд тусхай үдэрнүүдтэ участогуудаар уһа шэрэдэг гуримтай.
- Унаа, техникэ хэр бииб?
- Уhа шэрэдэг 1 «МАЗ», 2 «ЗиЛ» авто-унаатайбди. Үнгэрэгшэ үбэл гэр байрын ба коммунальна ажахынуудые хүгжөөхэ тухай программын шугамаар 8 куб уhа багтаамжатай «МАЗ» авто-унаатай болоо hэмди. «ЗИЛ» авто-унаанууд 6 куб тухай уhа багтаадаг.
- Газар дорохи уһанай нөөсэ ямаршууб?
- Уһанаймнай нөөсэ ехэ даа. Хаанашье нүхэ малтаа һаа, уһан гараха. Ган жэлнүүдтэ уһанай хэмжүүр нэгэ бага доошоо ородог гэжэ ажаглалта хэхээр. Тиибэшье һүүлшын жэлнүүдтэ шииг нойтон орожо, уһанай хэмжүүр дээшээ улам нэмээ. Могойто тосхоной ажаһуугшад уһаар ядалдадаг гэжэ мэдэнэбди. Тэндэ уһаниинь ехэ гүнзэгыдэ байна, бэлээр малтажа гаргахань хэсүү. Ган жэлнүүдтэ зарим худагууднай уhагүй болоо hэн. Тодорхойлходо, Северный хотоной, 40 лет Победы гудамжын худагууд уhагүй болоhон байна. Уhаниинь дууhаад, агаар hорожо эхилээ hэн. Тосхоной урда бэедэ Земляничная гудамжын худаг уhагүй болонхой.
- Манай мэдэhээр, худагуудhаа хараhан хүнэй уhа абахань хизаарлагданхай болоо. Оньhон аргаар абтадаг болоо гү?
- Тосхоной худагууд электронно чипээр хүдэлдэг болонхой. 2015 онһоо худагуудһаа уһа абалгые автомат болгоо һэмди. Иимэ дүршэл Могойто тосхондо хэрэглэгдэдэг байһан. Тиигэжэ ажаһуугшад чипээр худагһаа уһа абадаг болонхой. Урид Балданжабоной, Школьный, Степная, Калининай, Партизанская гудамжануудаар, «Западный» хотондо оршодог худагуудта уһан чипээр табигдадаг болоо hэн. Мүнөө бүхы худагууд чиптэй болонхой. Чиптэй зон түхэреэн сүүдхэдэ, амаралта гэнгүй уhа абаха аргатай болоо. Нэгэ худагай хүдэлөөгүй, hаатаа һаань, ондоо худагһаа уһа абаха аргатай. Электронно чип гээшэ ямаршье худагта таараха бшуу. Хэрбэеэ тэрэнээ гээбэл, «Водоснабжение» эмхиhээ шэные абахада болохо.
- Базар Кимович, тосхоной ажаhуугшад хэр шанартай уhа хэрэглэнэ гээшэб?
- Хахад жэлэй нэгэ удаа худагуудhаа уhа абажа, Роспотребнадзорой лабораторидо шалгуулдагбди. Шалгалтын дүнгөөр, уhанай шанар бараг гэжэ гарадаг. Уhанай шанарта онсо анхарал хандуулагдадаг гээшэ. Юундэб гэхэдэ, хүүгэдэй сэсэрлиг, hургуули г.м. байшангууд hайн шанартай уhаар хангагдаха ёhотой. Хүнэй ами наhанда аюултай бодосуудтай уhан байха ёhогүй. Нэгэ үедэ уhан соо бэедэ аюултай нитрат хэмhээ үлүү байдаг hаа, hүүлшын шалгалтануудай дүнгөөр нитрадай хэм бараг болонхой. Заримдаа уhан хужартай (жёсткий) болодог.
- Худаг ажаллахань баhал ехэ гаршатай, ажалтай…
- Худагуудые заhабарилгын хүдэлмэринүүд мүнгэнэй хүсөөр ябуулагдадаг юм. Олоhон олзо оршоороо худагуудаа заhабарилдагбди. Теэд hүүлшын жэлнүүдтэ олзо оршомнай арендын ба бусад гаршануудта ошодог. Жэл бүри арендын сэн дээшээ болоно. Гурбан унаагаа дулаан гаражда байлгахын тула байрын арендэ түлэдэгбди. Уhаар хангагдаhанай түлөө мүнгэеэ түлэжэ ядадаг зон бии. Мүнгэеэ саг соогоо түлэдэггүй зонтой хэлсэжэ, үриеэ хубаажа түлэхыень хэлсээ баталдагбди. Манай эмхидэ наhанай амаралтада гараhан зон барандаа ажалладаг. Залуушуул үгы шахуу. Бага салинтай ажал болоходонь, залуу зон хүдэлнэгүй бшуу. Хизаарай үнэ сэн тогтоон баридаг эмхи (региональная служба тарифов) уhанай сэн гаргадаг.
- Байгша ондо заhабарилгын ажал хэр зэргэ ябуулагдахаб?
- Үнгэрэгшэ жэл Ленинэй гудамжаар оршодог 42, 44, 50, 52 дугаартай гэрнүүд уhатай болоо. Олон жэлдэ эдэ гэрнүүдэй ажаhуугшад уhаар ядалдаха, водовозой ерэхэдэ, уhанай амhартануудаа бариhан гарадаг hэн. Тосхоной захиргаанай толгойлогшо Андрей Дашинай ажаhуугшадтай уулзахадань, зон уhанай асуудал бодхооhон байгаа. Гэр соогоо уhатай боложо, эдэ гэрнүүдэй ажаhуугшад амараа. Тосхоной олон худагууд түймэр саралгын унаагай уhа абадаг түхеэрэлтэтэй. Энэшье жэлдэ түсэбэй ёhоор ажалаа ябуулхабди.
- Һайнта даа.
Эрдэни ЧИМИТДОРЖИЕВ.
