Очир Цыбикович «нюуса дайнда» ябаhан сэрэгшэд тушаа олон дэбтэр, номуудые гаргаhан ба гарганашье. Тиин hүүлшын хүдэлмэринь гэхэдэ, «Забытые»…на 45 лет» гэhэн номынь байгша ондо нара хараhан байна. Юундэ иигэжэ номынь нэрлэгдээ юм гэжэ авторhаань hурахада, Хойто ба Урда Солонгос гүрэнүүдэй хоорондо болоhон дайн байлдаан тушаа тэндэ хабаадаhан сэрэгшэд 45 жэл соо хэндэшье хөөрэхэгүй, мэдүүлхэгүй тухайгаа тангариглаһан байгаа ха. Солонгос дайнай дүүрэһээр 45 жэл үнгэрhэн хойно, 1995 ондо энэ дайнда хабаадагшадые Эсэгэ ороноо хамгаалгын дайнай ветерануудтай адли зэргэтэй болгожо, социальна талаар хамгаалха тухай гүрэнэй хуули абтаhан түүхэтэй.
Шуhата дайн байлдаа нюдөөрөө хараhан сэрэгшэд тушаа данса баримтануудые суглуулха гэжэ шиидээд, Очир Цыбиков архив, музей ябажа, шэмхэлүүрхэн ажалаа эхилээ. «Нюуса дайнда» ябаhан мэндэ байhан сэрэгшэдтэй уулзажа, хөөрөөнүүдыень бэшэжэ абаа, дайн тухай үнэн баримтануудые суглуулаа. Тиигэжэ 3 жэлэй туршада Очир Цыбиков олон хүнтэй уулзаа, ном болохоор элбэг материал суглуулаад, хэблэлдэ бэлдэжэ тушаагаа. Дурасхаалай ном дотор 159 сэрэгшэдэй нэрэ, дайшалхы зам, харуулhан габьяань, намтарнууд ороо. Тэрэ номтойнь танилсуулга Буряад орондо ба Агада олоной хабаадалгатайгаар үнгэргэгдөө hэн. Цыбен Жамцараногой нэрэмжэтэ Агын үндэhэтэнэй номой санда энэ номоо бэлэглэhэн байха юм. Тойрогой эдир үетэн номтойнь танилсажа, Солонгос дайн, нютагай сэрэгшэд - баатар хүбүүд тухай юумэ мэдэжэ абахань лабтай.
Солонгос дайнда Агын тойрогһоо 47, Буряад оронһоо 400 гаран хүн хабаадаһан гэжэ элирүүлэгдээд байна.
Очир Цыбиков Улаан-Үдэдэ энэ ажалаа үргэлжэлүүлжэ, Буряад ороной сэрэгшэдые бэдэржэ эхилээ. Тэрэнэй үүсхэhэн буянта хэрэгтэ ниитэ эмхи зургаанууд дэмжэлтэ үгөө, нэгэ hанал бодолтой эдэбхитэд олдоо. Архив руу хандажа, сэрэгшэдэй фото-зурагуудыень, намтарыень абаад, интернедэй уудамаар бэдэрдэг hэн. Тэрэ ниитын ажал ябуулжа эхилхэдээ, «Боевое братство» гэhэн Бүхэроссиин Буряад ороной таhагай гэшүүн боложо ороhон байна. Тус эмхиин хүтэлбэрилэгшэ Жамбал-Жамсо Жигжитов Очир Цыбиковтэ дэмжэлтэ үзүүлээ. Ага нютагhаамнай гарбалтай Виктор Цыцыков бэдэрэлгын ажалда ехэ хубитаяа оруулна.
Оршон сагта Буряад орондо Солонгос дайнда ябаhан 6 хүн мэндэ үлэнхэй, сагай ошохо бүри ветеранууд алтан дэлхэйтэеэ хахасана. Үнгэрэгшэ жэл 10 хүн байгаа. Мүнөө мэндэ ветеранууд Хяагтын, Кабанскын аймагуудта, Улаан-Үдэдэ ажаhууна. Хото дээрэ «Ровесникам, ушедшим в бой» гэжэ нэрэтэй талмайда Солонгос дайнда ябаhан зоной нэрэнүүд самбарта hиилэгдэн бэшээтэй. Очир Цыбиков Москвада Солонгосой ветерануудые дэмжэдэг хүтэлбэритэй нягта харилсаатайгаар ажал ябуулдаг. Тэрэ Буряад орондо ябуулhан ажал хэрэгүүдээрээ тоосодог гуримтай. Энэ хүтэлбэриин зүгһөө О.Цыбиков медальда хүртэһэн байха юм.
Байгша оной майн 22-то Москвагай Поклонная хада дээрэ Солонгос дайнда хабаадаhан дэлхэйн лётчигуудай уулзалгада Очир Цыбикович хабаадаа. Улаан-Үдэ хотодо үнгэргэгдэhэн дурасхаалай, сэрэгэй-патриотическа хэмжээ ябуулгануудта эдэбхитэйгээр хабаададаг. Байгша ондо «нюуса дайнай» дүүрэhээр 68 жэлдэ зорюулагдаһан хэмжээ ябуулгада ябаа. Наhанай амаралтада байбашье, гэртээ миин һуудаггүй, ниитын ажал ябуулhаар: Россиин олон хото городуудай ветерануудай бүлгэмүүдтэ гаража, хонходолсожо, Солонгос дайнда ябаhан үшөөшье зоной нэрэ элирүүлжэл байдаг. Владивосток, Хабаровск, Благовещенск, Уссурийск хотонуудай ветерануудай бүлгэмүүдтэй нягта харилсаатайгаар ажалладаг.
Нютаг хүбүүмнай, ниитын ажал ябуулагша Очир Цыбикович Цыбиковэй олондо туhатай, буянтай ажал ябуулhанай түлөө Буряад Уласай Толгойлогшо Алексей Цыденов «За заслуги перед Республикой Бурятией» гэhэн медаляар шагнаhан байна. «Нюуса дайнай» сэрэгшэдэй түрэлхид, үри хүүгэд тэрээндэ баяртай байдаг. Очир Цыбиков Сибириин ба Алас Дурнын федеральна тойрогуудаар Солонгос дайнай ветерануудай Зүблэлэй түрүүлэгшын орлогшын тушаал эзэлнэ.
Солонгос дайнда ябаһан сэрэгшэдтэ хүшөө табиха, бултанайнь фото-альбом байгуулха шухала зорилгонуудые Очир Цыбиков мүнөө урдаа табина. Тэрэнэй тэмдэглэhээр, Хойто ба Урда Солонгосто Совет арадай сэрэгшэдтэ зорюулагдаһан хүшөөнүүд бии. Баатар хүбүүдэй нютаг дээрэньшье хүшөө заабол байха ушартай. Солонгос дайнда хабаадагшадта зорюулжа, үшөөшье олон ном гаргаха түсэбтэй. Тиихэдэ Жамьянов Цыбик абынгаа Хойто-Солонгос гүрэнөөр гаталhан дайшалхы замаарнь ябаха хүсэлэнтэй. Абань зенитнэ-артиллерийскэ полкдо алба хааhан байна. Очир Цыбиковэй шэнжэлхы-бэдэрэлгын бэлэн бэшэ ажалдань амжалта хүсэе.
Эрдэни ЧИМИТДОРЖИЕВ.
