- Булат Цырендоржиевич, хүтэлбэрилдэг ажахы тухайгаа хөөрэжэ үгыт.
   - «Үльдэргэ» СПК хүгжэлтын олон һалбаринуудаар ажал ябуулдаг. Аяар холын 1931 ондо байгуулагдаһан сагһаа хойшо Яруунын талаар олон адууһа мал үдхэдэг, ехэ таряа ургуулдаг юм. Мүнөөдэрэй байдалаар, ажахымнай шэрүүн нооһотой «бүүбэй» үүлтэрэй хонидые, үүлтэртэ мал, адуун һүрэг арьбадхадаг. Арбан долоо мянган гектар хүрэхэгүй газартайбди. Мянга гурбан зуун гектар газар дээрэ орооһото ба тэжээлэй культурануудые таридагбди. Обёос, ешмээн, суданай ногоо ехээр тарихые оролдодогбди.
   - Мал дээрэ тогтожо, тодорхойгоор хөөрэлдэе. Үүлтэртэ ажахы гэжэ мэдэнэбди.
   - Зүб даа. «Үльдэргэ» ажахыдамнай казах малаан үүлтэрэй эбэртэ бодо мал арьбадхагдадаг. Эбэртэ бодо малтай үүлтэртэ завод болохо гэжэ түсэб табижа, ажал ябуулнабди. Ажахыдамнай эбэртэ бодо малай арбан гүүртэ бии. Гүүртэ бүхэндэ зуу гаран толгой мал харууһалагдана. Хүршэ Хэжэнгын, Хориин, манай Яруунын аймагуудай малшад ерэжэ, эбэртэ бодо мал худалдажа абадаг. Үбэр Байгалай хизаарай Хёлгын, Шэтын, Үлеэтын аймагуудай таряашанай-фермерскэ ажахынууд маанадһаа мал абажа үдхэдэг. «Бүүбэй» үүлтэрэй хонидые үдхэжэ, үүлтэртэ репродуктор болонхойбди. Буряад Уластамнай иимэ үүлтэрэй хонидые арьбадхадаг ажахынууд үсөөн болоһон юм. Сэлэнгын аймагай «Иро», Зэдын «Боргой», Бэшүүрэй «Шэбэртэ», Хориин «Баян-Гол» ажахынууд «бүүбэй» үүлтэрэй хонидые олоор арьбадхадаг байгаа. Мүнөө үедэ дээрэ нэрлэгдэһэн ажахынуудай диилэнхи хубинь хони үдхэхэеэ болинхой. Манай ажахы «бүүбэй» үүлтэрэй хонидойнгоо тоо доошонь оруулангүй, бүри олошоруулха зорилго табинхайбди. «Бүүбэй» үүлтэрэй хониной бэеын шэгнүүр дунда зэргэ 65-75 килограмм болодог.
   - Нооһыень хайшан тушаадагбта?
   - Анхан Улаан-Үдэ хотодо нооһо үйлэдбэрилдэг «Ажур-Текс» эмхидэ тушаадаг байгаабди. Тус эмхи хямда сэнгээр нооһо абаха гэжэ оролдодог. Тиихэдэнь ондоо газарнуудые бэдэрдэгбди. Агын Буряадай тойрогой дэбисхэртэ ажал ябуулдаг «Руно» эмхиин нооһоной сэнгээр һонирходогбди. Яруу-наһаа нооһо шэрэжэ асархада, ехэ зайтай, гаршатай. Һаяын жэлнүүдтэ Ивалгын дасанда тушаанабди. Тэндэ нооһоор һэеы үйлэдбэрилнэ. Үбэр Байгалай хизаарай ба Буряад Уласай Хүдөө ажахын яаманууд нооһо үйлэдбэрилхэ талаар хоорондын ажал эдэбхижүүлхэ тухай хэлсэбэ гээшэ. Хони үсхэбэрилдэг ажахынууд хонидойнгоо нооһо нэгэ газар руу тушааха, тушааһан газартаа үйлэдбэрилхэ, саашань наймаалха аргатай болохо гэжэ ойлгобоб. Энэ ехэ болохо юумэн гэжэ һананаб.
   - Үүлтэртэ ба гүйгөөшэ моридые үсхэбэрилдэг ажал тухайгаа хөөрэжэ үгыт.
   - «Үльдэргэ» ажахыдамнай шэнэ үүлтэрэй адуун 2023 ондо бии болоо һэн. Энэ хадаа олон жэлэй ажалаймнай үрэ дүн гээшэ. Эрдэмтэд-селекционернүүд шэнэ үүлтэр бии болгожо баталхын тула генотипынь һайжаруулаа. Теэд энэ ажал эрдэмтэдгүйгөөр яажашье бүтэхэгүй байгаа. Үбэр Байгалай хизаарай хүдөө ажахын институдай ба Москва хотын адуу үсхэбэрилгөөр ВНИИ-гэй мэргэжэлтэд заабарилжа, туһаламжа хүргөө һэн. Хориин, Хэжэнгын, Яруунын зарим ажахынууд маанадһаа унагадые абажа үсхэбэрилнэ. Урид хүндэ ашаа шэрэдэг ба хатарша, гүйгөөшэ үүлтэрэй моридые үдхэдэг байгаабди. Теэд тэдэ манай шэрүүн уларилда ехэ тааража ядадаг, даарадаг, үбэлэй хүйтэндэ үбһөөр холлуулха хэрэгтэй, тэрэмнай нэмэлтэ гарша болоно. Харин үльдэргын үүлтэрэй адуун шэрүүн уларилда даданги, үбэлдөө туруугаараа саһа малтажа, хоол бэдэржэ эдидэг.

You have no rights to post comments