Түүхэ ба мүнөө үе
Soyol.ru сайтын мэдээгээр, XIX зуун жэлэй эхеэр Агын буряадай зүүн харгана, зүүн хуасай, галзууд угуудай зон 1801 ондо Онон мүрэнэй тохойдо оршоһон Урданта хадын урда, наруули бооридо, Сүүгэл голой адагта эшэгы дуган бодхоогоо.
Онон голойхид тэрэ һэеы дуган соогоо хорёод жэл хурал хуража байгаа. 1826 ондо модон дасан бариха тухай гуйлта Нэршүүгэй тойрогой сэрэгэй амбанда ябуулһыень, бэшэгынь дээшэнь дамжуулагдаа, тиин Зүүн Сибириин генерал-губернаторай тогтоолоор дасанай барилга зүбшөөгдэһэн. 1831 онһоо барилга хэгдэжэ дүүрээд, 1834 ондо гурбан дабхар модон Согшон дуган бодоһон, Онон, Сүүгэл, Ага голойхидой ахалагшанар – Түгэлдэр Тобойн ба Хуяг Лубсанай зайһанууд дасанай шэрээтээр һууха ламые эльгээхыень бандида хамба Ешижамсын Данзан Гываан ламада хандабад. Энэ гуйлтань бүтэхэ тээшээ үзэгдэжэ, Худанай дасанай хурса хурдан, шабран убдистай шанзодбо Лубсан-Һүндэб Дандарай лама залагдаһан. Дээдын үршөөлөөр түрүүшын шэрээтэ болохо хубитай байһан Дандарай лама буддын шажанай һаяхан бии боложо байһан газарта элдэб хаалта бэрхэшээл гаталан, тус дасанай хүгжэлтэдэ аргагүй ехэ хубитаяа оруулһан. Дасанай рамнайда 200 гаран ламанар, 3 мянгаһаа үлүү мүргэлшэд сугларжа, ехэ найр наадан болоһон.
Үргэлжэлэлынь "Толон" һониной 2026 оной 36-дахи дугаарта.
