Тойсомой Манидари
«Алтаргана» нааданай үедэ арадай дуунай мүрысөөн хоёр үдэр үнгэргэгдөө. Наһанай хэдэн хубааряар үнгэргэгдэһэн мүрысөөнэй һонирхолтой байһаниинь дамжаггүй. Мүрысөөнэй түгэсхэлдөө дүтэлхэдэ, тайзан дээрэ худанса шарайд омогой, 80 наһатай Тойсомой Манидари хабаадагша уригдаа бэлэй. Үндэр наһатай эгэшэ тайзан дээрэ хоёр тээһээ тэлүүлһэн гараа. Тэрэниие харахада, анхан арадай дуунуудые тордиһогүй дууладаг байһан гэхээр. Эгэшэ дуунайнгаа үгэнүүдые мартахаа һанана гү гэһэн бодол бии болоно. Хоёр тээһээнь тэлээд ябаһан залуу эхэнэрнүүд дуулалсаа. «Эжы» гэһэн дуун буряад угсаатанда мэдээжэ. Тэдэнэй энэ дуу зэдэлүүлжэ байхада, танхим соо һууһан харагшад баһал дуулалдажа байгаа бэлэй.
Тойсомой Манидари эгэшын тайзанһаа буухые хүлеэгээд, хөөрэлдэхэ гэжэ шиидээб. Тэрэ тайзанһаа буужа байхадаа, эжыгээ һанаһандаа гү, али энэ арадай дуунда хабаадаһандаа гү, сэдьхэлээ хүдэлэнги, нулимсаяа аршажа байгаа һэн.
Тойсомой Манидари – наһан соогоо үнэн сэхээр ажал хэжэ ябаһан хүн. Монгол гүрэнэй «Эрдэнэд» заводой үндэһэ һуури табилсаһан зоной нэгэн. Һүүлээрнь хүүгэдэй «Ундраа» гэһэн клубта багшаар хүдэлөө. Манидари эгэшэ буряад соёл болбосорол, хэлэнэй хүгжэлтэ, ёһо заншал тэрэ зандань үлөөхэ хэрэгтэ горитойхон хубитаяа оруулһан юм. Тэрэ Монгол Уласта үнгэргэгдэдэг үндэһэтэнэй хэмжээ ябуулгануудта хабаадажа, буряадайнгаа соёл хүгжөөлсэдэг байһан. «Бахархалт үндэсний хувцасны» гэһэн мүрысөөндэ лауреадай нэрэ зэргэдэ хүртэһэн, удаань «Гоо марал» гэһэн сэтгүүлэй редакциин мүрысөөндэ шангай һуури эзэлһэн габьяатай.
1994 онһоо Манидари эгэшэ «Алтаргана» нааданда амжалтатай хабаадажа эхилһэн. 2008 ондо Эрхүү хотодо, 2012 ондо Ага тосхондо, 2016 ондо Улаан-Үдэдэ үнгэргэгдэһэн «Алтаргана» наадануудта хабаадажа, лауреадай нэрэ зэргэдэ хүртэһэн байна.
Мүнөө үндэр наһатай эгэшэ буряад эхэнэрэй зүүдхэлнүүдые ёһо соонь зүүнхэй һуугаа һэн. «Нагаса эжым зүүдэг байһан зүүдхэлнүүд. Эдэмни намдаа эгээ сэнтэй. Эдэ зүүдхэлнүүд элинсэгэйм тоонто нютаг һануулдаг», - гэжэ тэрэ хэлэнэ. Мүнөө Тойсомой Манидари хоёр басагадтаяа тайзан дээрэ гаража, дуу дуулаһан байгаа. Табан хүүгэдые үндылгэһэн эгэшэ энгэртээ хэдэн медаль зүүнхэй. Олон хүүгэдые үндылгэһэнэй түлөө медаль бүришье анхармаар яларжа байнхай һэн.
Базаржав Шагдаржав
«Алтаргана» нааданай номой мүрысөөнэй «Буряад болон буряадай соёл тухай ондоо хэлэн дээрэ бэшэгдэһэн эрхим ном» гэһэн янзада «Монгол улсын анхдагчид буриадууд» гэһэн ном 3-дахи һуури эзэлһэн байна. Энэ номой автор дээдэ һургуулинуудта багшалһан Базаржав Шагдаржав болоно. Энэ хүн соёлой байшанай танхим соо хэдэн ном наймаалжа һуугаа. Тэрэ ном тухайгаа хэды үгэ хэлэбэ: «Энэ ном бэшэхэдээ, Улаан-Үдын, Агын, Монгол гүрэнэй архивуудта һууһанби. Дүн хамта 6 жэл ажаллажа гаргаһан ном болоно. Энээн соо габьяа харуулһан 550 буряадуудай нэрэ обогууд мүнхэлөөтэй. Жэшээлбэл: Жамсаранай Сэбээниие бултадаа танихат. Агада нэрээрнь нэрлээтэй номой сан бии. Энэ хүн Монгол гүрэндэ эрдэмэй академи нээһэн юм. Нютагаараа Һүдэнтын хүн байһан. Буряадаа түлөөлхэ агуу хүн байһан гэжэ мэдэхэ хэрэгтэй.
Үшөө тиихэдэ энэ ном соо Итигилов хамба ламын намтар бии. Энэ хүн баһал Монголдо олон нүхэдтэй байһан. Монголдо хэһэн ажалынь ехэ. Тэрэнэйнгээ түлөө Монгол гүрэнэй дээдэ шагналда хүртэһэн юм.
Маршал Чойбалсан гэжэ хүн байһан. Энэ хүн Эрхүү хотодо һургуули хэһэн, Монголой политическэ ажаябуулагша, революционер болоно».
