ОРОЛТО ҮГЭ

Шүлэг бүхэн ѳѳрын түүхэтэй. Цыдып Жамбалов мэтэ дээдэ гарай классик-поэдэй бүтээлнүүд соо Ага нютагайнгаа түүхэтэй, нютагай хүнүүдэй баатаршалга габьяатай танилсахаар байдаг.

“Үндэрэй оройдо” гэһэн 1974 ондо бэшэһэн шүлэг соогоо поэт Агын аймагай соёлой байшанай түрүүшын директор Очир Намдаковой үхибүүн эдир наһандаа В.И.Ленинэй хүшѳѳ урлаһан тухай хѳѳрэнэ. Ленин, эрхэтэдэй дайн, анги ангида хубааралга - эдэ бүгэдэ холыншье бэшэ түүхэмнай.

 

О.Намдаков (зүүн гарһаа 3-дахи).

 

Намдаков Очир Намдакович 1949 онһоо 1962 он болотор таһалгаряагүй тойрогой Соёлой байшанай директорээр хүдэлѳѳ. “Хажуугаарнь хүдѳѳ ажахын түрүүшүүлэй портредүүдые зурадаг, райисполком тойруулаад шэмэглэлэй ажал, тэрэ тоодо окрисполкомой байшанай хажууда тодхогдоһон Хүндэлэлэй самбар зохёолгын ажал ябуулдаг байһан юм. Тойрогой соёлой таһагтай суг агитбригадануудые байгуулжа, хүдѳѳдэ ажаллажа байһан зоной урда зүжэглэмэл наадануудые эмхидхэдэг байгаа”, - гээд мүнѳѳ Цыцыгма Очировна басаганиинь хѳѳрэнэ. Хүтэлбэрилэгшын даамайгаар ябуулһан ажалай һайгаар Агын соёлой байшан духовой зэмсэгүүдтэй боложо, удангүй Роберт Абидуев дирижёртой ѳѳрын оркестртэй болоһон юм. Иимэ шадамар бэрхэ хүтэлбэрилэгшэ Очир Намдаков үшѳѳшье олон юумэ бүтээхэ хүсэлэнтэй ябаа, теэд арайл эртэхэн, оройдоол 40 наһатайдаа бурханайнгаа орондо мордоһон байна. Һүүлшынь харгыда соёлой байшанай фойе сооһоо үдэшѳѳ, тугууд буулгагдаһан, Агын багшанарай училищиин оюутад хүндэлэлэй харуулда зогсоһон, духовой оркестр гашуудалай хүгжэм наадаһан байгаа. Тэдэ оюутад - дайнай үеын хүүгэд - энэ үйлэ хэрэг тон һайнаар һанажа байна ёһотой.

 

Агын тойрогой Соёлой байшаниие олон удаан жэлдэ дааһан, арадай алтан гартанай нэгэн Ошор Намдаков, үхибүүн бага ябахадаа, үшѳѳ гушаад оной эхиндэ нютагайнгаа нэгэ хадын хабсагай шулуу тунхирхайжа, Ленин багшын хүшѳѳ бүтээһэн юм.

 

1.

Тос-тос! Тос-тос!

Тон-тон! Тон-тон!

Тоншуул мэтэ холуур соностон,

Булад һүүшын эри дороһоо

Бутарна шулуун, сасарна бороогоор.

Хүбүүхэн нарилна, хүбүүхэн хүлэрнэ,

Хүхюухэн ямаршьеб аялга гүбэрнэ.

Тээ холо ошоод ажаглаадш үзэнэ,

Тэмдэглээдш үзэнэ, тойроодшье үзэнэ, хэмжэнэ.

Хабтаһан coohoo дүрэ-зурагуудые абажа,

Хажуу тээһээнь, урдаһаань, араһаань хаража,

«Арайл буруу» гэжэ тархяа һэжэрнэ,

Алха, сабшуурынь гартань дахин шэшэрнэ.

Гэнтэ эндэ хэншье хүрэжэ ерээ haa,

Гэтэжэ маряажа удаахан ажаглан хараа haa,-

Хабсагайн энгэртэ энээхэн хүбүүн

Хадааһа шаана гэлсэхэ һэн түрүүн.

Үшѳѳ, магад, бүри нарилан шэртээ haa,

Үндэр эгсэ хабсагай бэшэ байгаалиин, -

Харин хамартай, нюдэтэй, шэхэтэй,

Хамагай томо хүнэй дүрсэ байгаа һэн.

 

2.

Ханзын шэнээн хабтагар шулуун - халуун...

Ханзашье бэшэ, шэрдэг мэтэ салуу...

Түйсэтэй айраг дары унда харяагаа,

Түншэтэй даамайгаар хүсэ оруулаа...

Ошор хүбүүн ѳѳдѳѳ хараад хэбтэнэ,

Огторгой шэртэнэ, олон юумэ шэбшэнэ.

Гүн тунгалаг далай мэтэ огторгой

Гүнзэгы гээшэнь!

Тэндэ хүрэтэр үндэр һайб!

Эрхэ хоёр хёрхо нюдэд шэртэнэ,

Тэртэ-годлидол тэнгэри ѳѳдэ шэртэнэ,

Үндэр хабсагай үбдэг дороһоонь үлынэ,

Үүлэн доогуур дуулин һаналынь ниидэнэ.

- Бү һаалта хэгты шэбшэн бодохыем!

Бүргэдүүд гээшэ гүт, али? Бүргэд ха юм!

Һарьдаг үндэр энэ уулын эзэд, -

Һаналаа нэгэдэдэг һаянайм танил бэзэт?

Тиимэ-ээ! Тэнюун сагаан талаһаам

Тэнгэридэ хүргѳѳд бусыт гээ һaaм,

Арсаха гүт али, жэгүүртэ дайсад?

Алад бү гарыт, намайгаа зайсаад!

Гэнтэ... тэндэ гэшүүһэн хухарба гү?

Гэдээд мүльһэн үндэрһѳѳ халиба гү?

Уһан урдаба гү, али шуһан?

Шуһан... шуһан... Буугай һомон.

Шэхэн юундэ шэнхинээб?

Һүүшэм хаанаб?

Шэнэһэдни, нарһадни...

Хабсагаймни яанаб?

Бүргэдүүд алимта, жэгүүртэ дайсад?

Бүрүүлтэнэ нюдэдни... Дайсад, дайсад...

Тэмээн хадын утын зэргээр

Тэмгэ, добоор, нугаар, зүргѳѳр

Сууряан дууряан байгаали сошоон,

Субаһаар, тунаһаар ошон ошоо...

Зэдэлһэн энэ зэбэрмэ сууряанһаа

Жэхылдэн ангууд жэгшэн тэрьедээ.

Жэн балай. Юун бэлэй, юун бэлэй?

Жэл... hapa... хэды саг үнгэрѳѳб?

Алха, сабшуурай абяаншье дуулданагүй...

Алда бүдүүн шэнэһэн, нарһадшье шууянагүй...

Ханзын зэргэ шулуун дээрэ халуун...

Хажуудань - түйсэтэй айраг.

Ошор хүбүүн...

Бүри багадаа бүлбэнүүрхэн зүүдэг

Бүлеэхэн шуһан - дуһал тогтоод,

Бүһэтэй тэрлигэйнь энгэр багта

Бүлин боложо зарсаа...

 

3.

Моридой табаралдаан, хүнүүдэй габаралдаан

Модон соогуур дуулдаба үни удаан:

Гэнтэ заримдаа шэмээгүй аалин,

Гэнтэ заримдаа шэбир һабир болон.

Үндэр хабсагайн эгсэ бооридо ерээд,

Үлылдэн ѳѳдѳѳ һарабшална түхеэрээд:

- Оройдонь гарая, огто үгы хэе! -

Ордоһолон сухалдан түлхинэ бэе бэеэ.

Ахалагшань янзатай - хирбэ һахалтай,

Axahaa яла сала гоёмсуу дэгэлтэй

Барагар хара хүн нэгэеэ нэтэрүү

Бадашана: - Абира үтэр түрүүн!

Удаан дуугай... Үшѳѳ нэгэ бадашуулаад,

Япон буугаа модондо түшүүлээд,

Хабсагай ѳѳдэ баха шэнгеэр аһалдаба,

Хамаг хүсѳѳ гаргаба, ядалдаба.

Шомшоролдоно, халаглана.

Шортоо даа!

Шобхогор хабсагай габшагай, сортоотой...

«Ши буудааш! Бэшэ! Ши буудааш!

- Шэмээгүй байгты!

- Ахалагшань дуудаа, -

Тудахыешье тудаад, яһала мэргээр тудаат.

Тулюур байна хожомдоһомнай, мэдыт! –

Харанагүй гүт, тэрэ дээрэ, хабсагайда

Хамар, аматай, нюдэтэй, хүн шарайтай

Хэнэй түһѳѳтэй хэн гээшэб, хэн?!

Хэлэгты гэнэм: хэн?

Хэн бэ?

Хэн?!

Үмсын шунахайн үлдэл сүлдэл -

Үрзэгэр тэдэнэр сүүбэн шонодол,

Ѳѳдѳѳ харана, үлылдэнэ, хёлойлдоно,

Ѳѳдэгүй ахирнууд - һанаа алдана,

- Ленин гээшэ! Ленин! - гэжэ хуугайлба. -

Энэ хүбүүнэй дархалан байгуулһан

Хүшѳѳ гээшэ, Ленинэй хүшѳѳ! -

Үшѳѳ шангарба ахалагшань бадашаад.

Хүшѳѳ үшѳѳ дээшээ гараһандал,

Хүсѳѳ үшѳѳ ехэ болгоһондол -

Үльгэрэй томо баатартал үзэгдэнэ,

Үлылдэһэн бандидууд һүрдэнэ, мэгдэнэ.

 

Дэлгэрэнгыгээр 27-дохи дугаарта.

You have no rights to post comments