«Боохой хуасай омогтой
Борохон юрын хүбүүн –
Загдын Ханда обогтой,
Заяашынгаа зааhан замаар
Дотоодын хэрэгүүдэй албанда
Дүүрэн наhаяа зорюулhан,
Буряад арадай омогорхол
Сагдаагай хүшэрхэн ажалай
Полковник зэргэдэ хүртөө hэн», - гэжэ ажалай ветеран, хизаар ороноо шэнжэлэгшэ, Карл Марксын нэрэмжэтэ колхозой түрүүлэгшэ ябаһан Цыренжаб Шагдарон бэшэһэн байна.
Агын Буряадай тойрогой ажаһуугшадай дурасхаалда 1950-1980-яад онуудай милициин ажаябуулга Агын түрүүшын полковник Ханда Загдаевич Загдаевай саг гээд үлэһэн... Тэрэ 1924 ондо Онон голһоо холо бэшэ Будаланай Тохой гэжэ газарта түрэһэн. Рабсулов Загда абань ба Лхама эжынь малшад байһан. Хүүгэдынь тогтодоггүй һэн, һүүлшын хүбүүндэнь лама «Наран, тэнгэреэр ябагша» гээд оршуулагдадаг түбэд нэрэ үгөө. Нарай хүбүүгээ Ононой саанахи хасагуудай Хубхай нютагай танил Евдокия Фалилеевада абаашаһан байна. Хахад жэл үнгэрһэн хойно хүдэржэһэн, элүүр хүбүүгээ гэртээ асарһан. Тиигэжэ хүбүүн ород ба буряадшье оршондо үндыһэн. Абатаяа мэнэ-мэнэ Хубхайн хасагуудай мал адуулдаг, зундаа Онон гол дээгүүр онгосоор зониие шэрэдэг байһан. Абань хуушан монгол бэшэг мэдэдэг, ород хэлэтэй, эрдэмтэй хүн байһан. Тэрэ үнэн сэхые тон ехээр сэгнэдэг, тиимэһээ хүбүүгээ худал гээшэ эгээ муу дутагдал гэжэ заажа хүмүүжүүлһэн.
1930-аад онуудта гэртэхиниинь Бырка станци зөөгөө. Абань хари гүрэнһөө мал асардаг контородо оршуулагшаар хүдэлжэ эхилээ, һүүлдэнь – НКВД-гэй нэрэмжэтэ колхозой хонишоноор. Ханда Быркада һургуулида ороо. 1937 ондо абынгаа хүндөөр үбдэхэдэ, һургуулияа орхижо, колхоздо хүдэлжэ, гэртэхиндээ хамһалсажа эхилээ.
(Үргэлжэлэлынь 25-дахи дугаарта).
