Анна Захаркина хүйтэн уларилтай холын Саха Яхад ороной Хамагатта нютагта 1963 ондо ород ба яхад хэлэнүүдэй багшанарай – Гавриил ба Мария Касьяновтанай бүлэдэ 4 хүүгэдэй одхон басаган боложо түрэһэн. Гэртэнь баян номой сан байһан. Багаһаа уншаха дуратай Анна яхад, ород хэлэнүүд дээрэ бэшэгдэһэн, эрхим гэжэ тодорһон зохёолшодой номууд дээрэ үндыгөө. Гадна мүнөө үеын Россиин, хари гүрэнүүдэй зохёолнуудыешье уншаха дуратай һэн. Тэрэ һайн хадуусатай, хэлэндэ улигтай байхаһаа гадна түрэлхиин һонор ухаатай, ондоо яһатанай түүхэ, соёл, ёһо заншалнуудаар һонирходог, шэнэ, танигдаагүй, үзөөгүй юумэ шэнжэлхэ эрмэлзэлтэй басаган байһан.

Нютагтаа дунда һургуули дүүргээд, удаан бодомжолонгүй, Зүүн Сибириин гүрэнэй соёлой институдта орожо, номой сангай хүдэлмэрилэгшын мэргэжэлтэй болоо. Оюутан ябаха охин соогоо Харымай ород яһанай Виктор хүбүүнтэй танилсаа. Тэрэнь баһал соёлой дээдэ һургуулиин хоорой таһагта һуража байһанаа дүүргэнгүй, Хабаровск хотодо милициин дээдэ һургуули түгэсхэһэн. Мүнөө Харым тосхоной захиргаанда юристээр хүдэлдэг. Тэдэ хоёр залуушуул оюутан ябахадаа, буряад соёлоор һонирходог, «Байгал» ансамблиин концерт-наада алгададаггүй, театр ябадаг һэн. Виктор Анна хоёр 1983 ондо хуби заяагаа ниилүүлжэ, дүшэн жэлэй туршада эбтэй эетэй ажаһууна. Анна Гавриловнада нүхэрэйнь нютаг хоёрдохи нютагынь болонхой. Түрэл гаралтайнь ябалсадаг, олон нүхэдтэй болоһон. Олон жэл тосхонойнгоо номой санда хүдэлжэ, нютаг зондоо, уншагшадтаа хүндэтэй юм. Жэлэй ямаршье сагта тунгалаг хүхэ тэнгэритэй болон нарата үдэрнүүдээр баян Харым нютагта юунһээшье ехээр дуратай.

Станислав хүбүүниинь Шэтын гүрэнэй техническэ университет дүүргээд, Якутск хотодо «Югория» страховой компаниин захиралай орлогшоор хүдэлдэг, гэр бүлэтэй. Эжынь хүбүүнэйнгээ эгээ дүтын нүхэрынь юм. Жэл бүри гэртэхиниинь хүбүүндээ болон түрэлхидтөө айлшалдаг.

Һубһа хадхажа оёдог

А.Захаркина «Онон: связь времён и народов» фестивальда. Гэр бүлын архивай фото-зураг.

Анна Гавриловна нютагаа ошоходоо, сагаа туһатайгаар үнгэргэхые оролдодог. Саха Яхад Уласай үндэһэтэнэй номой сангай хүдэлмэрилэгшэдтэй заабол уулзадаг, театр, музей ябадаг. Ошохо бүреэ нютагһаа түрэл арадайнгаа гарай бэлэг, гоёолто, түрэлхидэй ба нүхэдэйнгөө бэлэглэһэн номуудые абаад ерэдэг һэн. Тиигэһээр гэр соонь багахан музей байгуулагдаа.

Тэрэ 40 наһа гараад, һубһа (бисер) хадхажа оёдог болоһон. Эдир наhандаа эжы абгай хоёройнгоо бүтээлэй шэрээдэhэн бүхэниие хэмжэжэ, һубһан бүхэниие оролдосотойгоор оёжо байхые хараад: «Үгы даа, энэ ажал минии бэшэ. Иимэ тэсэбэри хаанаhаа абаха гээшэбиб?» – гэжэ hанадаг hэн. Түрэл гаралайнь эхэнэрнүүд булта ямар бэ даа урлалда хабаатай. Жэшээнь, эжынь нооһоор нэхэдэг. «Машинын оёдол бэшэ гү?!» гэжэ хүнүүд һонирхон hураха. «Үгыл даа! Эжымни оёо» гэжэ ходо дабтаха баатай болодог hэн. Абгайнь баhа уранаар оёдог байhан. Басаган хэндэшье үгы (эксклюзивнэ) гоёлой олон хубсаhатай байха. Һургуулиин ябахадаа, тэрэ нооһоор бага сага нэхэжэ туршадаг болоо.

Уран гартанай хөөрэһөөр, Яхадта һубһа хадхажа оёлго ехэ хүгжэнги. Уран абгайнь ажалыень хараад, дээгүүр сэгнэһэн байна. Энэ сэгнэлтэнь түлхисэ боложо, элдэб зүүдхэл, гоёолто хэжэ эхилээ һэн. Ород онтохонуудые уншаад, ахалагша ангинуудта һуража байхадаа, дэбтэрэйнгээ һүүлшын нюурнуудта ганса ород хатадые, хаанай басагадые зурадаг байһан. Тэрээнһээ эхитэй юм гү, мүнөө ород хүүхэлдэйнүүдые бүтээдэг. Хоёр буряад хүүхэлдэй хэһэн байна. Харин дэгэлыень оёхонь хүндэ байгаа ха. Эндэ һая Хойто Яхадай эвенк яһатанай хүүхэлдэй бүтээгээ.

Анна Гавриловнада хаа-яа захил ородог. Нёдондо нэгэ һамганай захилаар шэгэбшэтэй малгай һубһаар гоёогоо. Тиихэдэнь гоёшоогоод, мүнөө жэл баһа захил хээ. Гадна джинсээр оёһон хубсаһа, плати һубһаар шэмэглэдэг. Анна Захаркинагай зохёохы ажал тухай Харымай хизаар ороноо шэнжэлэлгын музейн хүдэлмэрилэгшэд мэдээд, арад зондо харуулхыень дурадхаһан байна. Тиигээд суглуулбаринуудынь үзэсхэлэнүүдтэ дэлгээгдэжэ эхилээ. Мүнөө Харым тосхоной ехэ хэмжээ ябуулганууд Анна Гавриловнагай үзэсхэлэнгүйгөөр нэгэш үнгэргэгдэдэггүй.

2014 ондо Шэтэ хотын зурагай галерей соо хубиинь үзэсхэлэн дэлгээгдээ һэн. Мүнөө бүтээлнүүдынь Шэтэ хотын зурагай галерей соо «Найди себя» үзэсхэлэндэ дэлгээгдээд байна. Бүтээл бүхэндөө ами оруулжа, сэдьхэлэйнгээ дулаае дамжуулжа шададаг уран гартанай ажал шанартай, һайхан даа.

2017 оной зун Доодо Саhашада, Онон голой эрьедэ, «Онон: связь времён и народов» гэhэн хизаарай түрүүшын этно-экологическа фестиваль үнгэргэгдэhэн байна. үндэhэн соёл болон байдал харуулhан Үбэр Байгалай хизаарай элдэб булангуудһаа урдын урлалай дархашуул, зохёохы бүлгэмүүд, диаспоранууд, хасагууд, шэмээшэгүүд суглараа. Үбэр Байгалай хизаарай соёл хүгжөөлгын түбэй урилгаар фестивальда Анна Захаркина хабаадаа һэн. Үндэһэн яхад хубсаһаяа үмдэһэн уран гартан һубһа хаража оёһон бүтээлнүүдээ, хүүхэлдэйнүүдээ, гоёолтонуудаа үзэсхэлэндэ дурадхаа. Харин бүхы суглуулбарияа табиха аргагүйдөө. Юуб гэхэдэ, тэрэ үедэ Үбэр Байгалай хизаарай музейн ба үзэсхэлэнэй түбтэ «Красивое и современное» гэһэн гар урлалай үзэсхэлэндэ олонхи суглуулбаринь табигдаад байгаа.

Түүхэтэ газарнуудаар – Чингис хаанай тоонто Дэлюун Болдог экскурсида ошоо, Онон голой гоё, һүрөөтэйе хаража, Тэмээн шулуун, Зүрхэн шулуун, Гэр шулуун, Тогоон шулуун гэхэ мэтээр һонирхожо, сэдьхэлээ ханажа, тэрэ фестивальһаа урматай, ехэ юумэ мэдэхэ болоод бусаа.

«Ононой аймагай хилэдэ һанагдаагүй һонин бэлэг маанадые угтажа байба: үндэһэн хубсаһатай хасагууд, буряадууд хүндэмүүшэ ёһо заншалаар угтаа. Энэ халуун угтамжаһаа сэдьхэлдэм дулаан болоо һэн», - гэжэ тэрэ һанамжаараа хубаалдана.

(Үргэлжэлэлынь 4-дэхи дугаарта уншахада болохо).

Нордоп БАБУЕВА.

You have no rights to post comments