Санитарна сэбэрлэлгээр габшагай һаратай дашарамдуулан, зоной дунда «Оршон тойронхиёо хамгаал-га» гэһэн сэдэбээр заншалта асуулта үнгэргэбэбди. Тэдээндэ иимэ асуудалнууд дурадхагдаа:
1. Байгаали хамгаалха талаар ямар байдал тогтонхойб?
2. Али талаар эгээл ехэ бэрхэшээлнүүд ушарнаб?

«Дулдаргын бага олзын хэрэг эрхилэлгэ дэмжэлтын жаса» гэһэн урьһаламжын компаниин гүйсэдхэхы захирал Алдар ЖАМСАРАНОВ:

А.Жамсаранов.

- Алхана – гүрэнэй тусхай аршалалта доро оруулагдаһан байгаалиин үндэһэн парк. Тиимэһээ тэндэхи мэргэжэлтэдэй, эрдэмтэдэй хүсөөр нангин газарай амитадые, ургамалнуудые аршалалгын үйлэ хэрэгүүд үндэр хэмжээндэ ябуулагдана гэжэ тэмдэглэхэ хэрэгтэй. Түймэрэй үедэ аюултай байдалай тогтодогшье һаань, түргэн хэмжээнүүд абтажа, галай аюул дары усадхагдадаг.
Зунай амаралтын үедэ 40-50 мянгаад аяншалагшад Алхана амархаяа ерэжэ, тэндэхи газарай экосистемэдэ ехэ «ашаа тээлгэ» болодог гэжэ эли. Үбэр Байгалай хизаарта тиимэ олон хүнэй аяншалха бэшэ ондоо амаралгын газар үгы. Тиимэһээ Алханын оршон тойронхи байгаалиин байдал тэндэ амарагшадай хандасаһаа ехээр дулдыдадаг шуу.
Yшөө сагай уларилһаа, ороhон бороо хураһаа дулдыдажа, Алханын аршаантай уһанай хэмжүүрынь ехэ, бага боложо байдаг гэжэ мэдэнэбди. Зүгөөр уһаниинь ямаршье сагта тунгалаг арюун, сэбэр зандаа байдаг. Уһанайнь бүридэлэй муухай боложо бузарhан тушаа шэнжэлэгшэд, эрдэмтэд ажагладаггүй. Мүн Алханада ажамидардаг амитадай ба ургамалай тоо хородоггүй гэжэ онсо тэмдэглэгдэдэг.

Үбэр Байгалай хизаарай ахалагша охотовед, Үбэр Байгалай хизаарай региональна удха шанартай, гүрэнэй тусхай харууһан доро байдаг байгаалиин дэбисхэр дээрэ оршон тойронхиие аршалха талаар гүрэнэй инспектор Бато ВАНЧИКОВ:

Б.Ванчиков (баруун гарһаа).

- Агын тойрогой дэбисхэр дээрэ гүрэнэй тусхай харууһан доро гурбан заказник бии: Агын аймагта – «Агинская степь» байгаалиин заказник ба «Аргалейский» амитадай заказник, Дулдаргын аймагта – «Оленгуйский».
Ойн ба талын түймэрнүүд оршон тойронхи байгаалида эгээл ехэ хохидол асардаг. Тэдэнэй ехэнхинь хүнэй гэмээр гарана.
Апрелиин 21-дэ Үбэр Байгалай хизаарай Засагай газарай «Эрхэтэн зоной ба авто-унаануудай ой орохые хизаарлалга ба ойн түймэр саралгын тусхай хүдэлмэринүүд тушаа» гэһэн 149-дэхи зарлиг гараhан байна.
«Аргалейский» ба «Оленгуйский» заказнигуудай ой модо руу хүнүүдэй орохыень хорижо хаагаад, тусхай патрулировани эршэмтэйгээр эмхидхэхэдэ, аша үрэтэй байдаг. Харин үргэн талаар нэмжыһэн «Агинская степь» заказнигай дэбисхэр дээрэ 20-ёод малшадай буусанууд, фермерскэ болон үмсын ажахынууд оршодог. Тиимэһээ тэндэ зоной ябаха ошохые хизаарлахань бэрхэшээлтэй.
Мүнөө хизаарай Засагай газарай зарлиг бэелүүлгын хэмжээндэ манай албанайхид Агын тойрогой ой хамгаалгын, гүрэнэй агнууриин албанай мэргэжэлтэдтэй болон Агын дотоодын хэрэгүүдэй албатадтай хамта тусхай рейднүүдые эмхидхэнэ, ажаһуугшадай дунда һэргылэлгын хүдэлмэринүүдые ябуулна.
Үнгэрэгшэ намарай, хабарай сагта «Сэрэг нарhан» гэжэ тусхай харууһатай газарые аршалалгын мелиоративна ажаябуулганууд үнгэргэгдэһэн. Мүн лэ манай мэргэжэлтэд малшадай буусануудаар ябажа шалгаа, һэргылэлгын, ойлгууламжын хөөрэлдөөнүүдые үнгэргөө.
Малшаднай түймэр усадхалгын хэрэгтэ ехэ харюусалгатайгаар хандадаг, бидэнтэй ходо харилсаатай байжа, ямар нэгэн аюулай ушархада, тэрэ дары дуулгадаг.
Үшөө нэгэ бэрхэшээлнүүдэй нэгэн – бог нобшотой тэмсэл. Манай тойрогто энэ асуудал урагшатайгаар шиидхэгдэдэг гэжэ онсо тэмдэглэхээр. Дулаанай сагта эмнэлгын, амаралгын – Горбуунха, Ножын нуурнууд, Орловскын, Зэмхын, Угсаахайн г.м. эм домто, аршаанта газарнууд дээрэ тэндэхи нютагуудай захиргаануудай, ажаһуугшадай хүсөөр арюун сэбэр байдал сахигдадаг.
Хоёр-гурбан жэлэй саада тээ ган гасуур байжа, шииг бороогүй хуурай уларилhаа Ножы нуур хатаад, бүхы загаһад хосоржо, ехэ hүрөөтэй байдал тогтоо бэлэй. Харин мүнөө аалихан уһаниинь нэмэжэ эхилээд, үльгэр домогто нуур хуушан түхэлдөө оробо.
Анхан манай нютагаар хомор байhан зээрэнүүд үдэжэ, мүн лэ бэрхэшээлнүүд олошорбо. Талын антилопонууд сабшалан, бэлшээ-риин газарнуудые хооһолжо, гасалан үзүүлдэг болонхой. Зээрэн Россиин Улаан номдо оруулагдаһан, хюдахань хорюултай. Жэшээнь, тэрэниие гүрэнэй заповеднигэй дэбисхэр дээрэ хуули бусаар буудажа алаhан хүндэ нэгэ сая түхэригэй, регионой заповеднигэй – 700000, миин агнууриин газарта 500000 түхэригэй яла тохогдодог. Тиимэһээ эдэ амитад хүнһөө айдаггүй, малшадай буусануудhаа гадна хүдөө һуурингуудташье дүтэлдэг болоhон.
Баярма БАТОРОВА.

You have no rights to post comments