Нэгэдэхи зураг
   Уянгата хүгжэм зэдэлжэ, тэнгэриин дангинанарай хатар эхилнэ. Хатарай түгэсэхэдэ, Сандаг-Доржын гэрэй үүдэн сэлигдэнэ. Сандаг-Доржо ном барлажа, сүлөөгүй ажаллана. Гэр дотор барлагдаһан хуудаһанууд хатаагдахаяа үлгэгдэнхэй.
   Сандаг-Доржо (харагшадай урда наманшалан): Ом сайн амгалан болтогой! Амар сайн, үхибүүд! «Буддын һургаалай онтохонууд» гэһэн зүжэгөө таанарта харуулхамнай. Хүүгэд! Таанадые айхабтар һонюуша зон гэжэ би мэдэхэб. Үльгэр, домогуудые уншаха, шагнаха дуратайетнай һайн мэдэхэб. Арадай сэдьхэлдэ мүндэлһэн сэсэн һургаал эртэ холын сагһаа аман үгөөр үеһөө үедэ дамжуулагдадаг байһан юм. Һүүлдэнь саарһан дээрэ ном болгогдожо барлагдадаг болоһон гээшэ. (Номой барлагдаһан хабтагай гартаа абана). Эгээл түрүүн иимэхэн модон хабтагай дээрэ үзэгүүдые һиилэжэ, бар бэлдэдэг байгаа. (Тогоотой будагаа худхана). Тиигээд улаан, хара, хүхэ үнгэтэй будагуудые ниилүүлээд, тэрэнээ энэ бар болоһон хабтагайдаа түрхеэд, саарһа дээрэнь табижа, иигээд даража гаргахат. (Нэгэ хуудаһа барлаад, үхибүүдтэ харуулна). Зай, эндэмни юун гэжэ үльгэр барлагдабаб? (Уншана) «Арсалан үнэгэн хоёрой үльгэр». (Саарһаяа хатахыень гэр соо татагдаһан утаһанда үлгэнэ. Арсаланай эрхирхэ, Үнэгэнэй хусаха абяан соностоно). Юун боложо байна гээшэб? Шэхэндэмни иигэжэ юумэн дуулдадаг болобо гү? (Арсаланай эрхирхэ, Үнэгэнэй хусаха дахин соностоно. Сандаг-Доржо эрдэни зэндэмэни үбэрһөө гаргана). Энээхэн шандамани эрдэниин шэдеэр амитадай дуугаралсахые ойлгодог болоё.
   Арсалан (абяан): Ши, яндан Үнэгэн, эндэ бии боломсоороо, хара мэхэеэ дахинаа хүдэлгэжэ байхабши?!
   Үнэгэн: Ай, агуу хүсэтэ Арсалан, бидэ хоёр иимэл үльгэртэй гээшэ ха юмбибди.
   Арсалан: Хүрөө. Хэды болотор шамда мэхэлүүлжэ, хамаг амитадай энеэдэ наадан боложо ябахабиб? Үсэгэлдэр намайе мэхэлээд, бүхэли суухатай шара тоһо гансааран эдинэ һэнши! Хүрөө!
   Үнэгэн (саарһанай саанаһаа шагаажа): Эды олон үхибүүд эндэ суглараад, маанадай арсалдаа шагнажа байна хэбэртэй. Маанадые эдэ үхибүүдэй урда бар даража бии болгоһон Сандаг-Доржо хубарагта ошожо, зарга (арсалдаа) шиидхэхые гуйялши.
   Арсалан (саарһанай саанаһаа бии боложо): Ямар заргаяа гэнтэ дурдабаш?
   Үнэгэн: Хэнэймнай зүбые, хэнэймнай бурууе эдэ олон үхибүүдэй урда шиидхэжэ үгэг.
   (Арсалан үнэгэн хоёр Сандаг-Доржодо ерэнэ).
   Үнэгэн: Буддын шабида амгаланиие айладханаб! Энэ Арсалан бидэ хоёр хоорондоо айхабтар ехэ арсалдаатай болоод, заргыемнай шиидхэжэ үгэхыетнай үльгэр сооһоо буужа ерэбэлди.
   Сандаг-Доржо: Би эндэ гансааран бэшэб…
   Үнэгэн: Тиимэ ааб даа. (Харана). Яаһан хөөрхэн, ямар зохидхонууд, яагаа хүхюунүүд хүүгэд ерээд һууна гээшэб! Иимэ сэмсэгэр гоёхонууд хадаа намһаа дутуугүй, айхабтар һүбэлгэн ухаатай байһан байха. М-мм! (Агаараар таалаһан маяг гаргана).
   Арсалан: Мэхэеэ бү хүдэлгэ! Танигдаагүй хүнүүдэй урда бэеэ бү һайрха!
   Сандаг-Доржо: Зай, ерээл хадаа хэрэгээ хэлэгты.
   Үнэгэн: Тон зүб! Энэ Арслан бидэ хоёр харгыдаа сугтаа ябатараа, суухатай шара тоһо оложорхёо һэмди. (Арсалан толгойгоо дохино). Тиигээд лэ… Тиигээд лэ…
   Арсалан: Энэ хара мэхэшэ үнэгэн…
   Үнэгэн: Харагтыл даа, хара мэхэшэн гэжэ энэ олон үхибүүдэй урда намайе хардажа байхыень. Өөрынь туһа хаража, харгыһаа холо боложо, үндэр уулын оройдо гараад, тоһоёо эдие гэжэ хэлээ һэм. Зүб гү даа, Арсалан?
   Арсалан (эрхиржэ): Хара муухай бодолыш тиихэдэ мэдэһэн һаа… (Арсалан Үнэгэнэй шэлэһээ бажууна).
   Үнэгэн: Ай, алабал-оо! Абарыт!
   (Сандаг-Доржо тэдэ хоёрые һалгаана).
   Сандаг-Доржо: Иигэжэ зарга шиидхэдэггүй юм. Саашадаа юун болоо һэм, энэ олон хүнүүдэй урда харуулаад үгэгтылши. (Монсогор тулам гартаа абажа) Зай, энэ тэрэ суухатай тоһонтнай гэлэйг.
   (Үнэгэн тулам унхидаад, саб шүүрэхээр забдана. Сандаг-Доржо дээшэнь үргэнэ. Арсалан эрхирнэ).
   Үнэгэн: Энэ тоһые хоёр тээшэнь хубаагаа һаамнай, хоюуландамнай нэгэ жаахан нялаадаһан хүртэхэ. Харин нэгэмнай бултыень эдеэ һаа, садаха.
   Арсалан: Түрүүн хараһан хадаа би эдихэб.
   Үнэгэн: Үгы бэд даа. Хэмнай наһаараа ахаб, тэрэмнай эдихэ. Арсалан, ши хэды наһатайбши?
   Арсалан: Би гү? Минии зулзаган ябахада, Һүмбэр уула болдогхон, һүн далай шалбаагхан байһан юм лэ. Тиимэ хадаа би аха болоноб. (Үнэгэн сурхирса уйлана. Арсалан тоһо абахаар забдана).
   Арсалан: Зай, Үнэгэн, бү уйла. Тоһоной үлөөдэһэ долёогооройш.
   Үнэгэн: Үгы ааб даа. Тоһо би гансаараа эдихэ болобо ха юмбиб. Намда гурбан зулзаган бии. Тэдэнэймни эгээл багань шамтай сасуу юм байна. Тиигээд лэ тэрээхэн эрхэ багахан зулзагаяа һанаад, эжэлүүдгүй уяржа уйлабаб.
   Арсалан: Худалаар! Хуу худалаар! Энэ яндан үнэгэн намайе мэхэлээ. Суухатай тоһо гансааран эдижэрхиһэн хойнонь мэдэн гэһээмни, энэ үнэгэн гансашье зулзага түрөөгүй байгаа! Үү, хара мэхэшэн!
   (Арсалан Үнэгэндэ добтолно. Үнэгэн гэр тойрожо гүйһөөр, тэрьелжэ үгы болоно).
   Сандаг-Доржо: Үнэхөөрөө, энэ үнэгэн зулзагагүй юм гү?
   Арсалан: Ой тайгын хамаг амитад энээниие мэдэхэ. Дайда талаар зайгуултажа, далан урьха таһара хазаһан дээрмэшэ, мэхэшэ энэ үнэгые тайгын амитад өөһэдынгөө дайдаһаа һэегүй үлдэһэн юм. Мүнөө зольбо болонхой, гэнэн хонгор амитадые мэхэлжэ ябана. Бишье мэхэдэнь орошобо ха юмбиб. Үгэдэмни этигээгүй һаа, орон нютагтамнай ошожо, мэдэжэ, хаража ерэгты, Сандаг-Доржо хубараг!
   Сандаг-Доржо: Амитан аймагтаа айлшалаад, амар мэндыень мэдээд ерэхэдэ яанаб. Ябая, Арсалан.
(Сандаг-Доржо Арсалан хоёр гарана).

Михаил БАТОИН.

You have no rights to post comments